کشاورزی و محیط زیست

کشاورزی و محیط زیست
 


مهم‌ترین آثار فعالیت‌های انسان بر خاک، مسمومیت و فرسایش به شمار می‌رود که موجب تخریب و کاهش توان زمین‌های زراعی می‌شوند. به طور کلی فرسایش خاک پدیده‌ای طبیعی است که به وسیله عواملی چون باد، رواناب‌های سطحی و تغییرات دما انجام می‌گیرد. با این حال، فعالیت‌های انسان از جمله زراعت مفرط، آبیاری زمین‌های زراعی، محصولات تک‌ کشتی، چریدن بیش از حد دام‌‌ها در مراتع، جنگل ‌زدایی و بیابان ‌زایی باعث از بین رفتن تعادل موجود میان روند تخریب و ایجاد خاک و در نهایت آلودگی آن می‌شوند.‏

مسمومیت خاک می‌‌تواند در اثر افزایش نمک‌های خاک توسط ماشین‌ آلات کشاورزی یا آلودگی مستقیم آن توسط افراد یا کارخانه‌ها ایجاد شود. در این صورت برای رشد برخی گیان غیرحاصلخیز و حتی سمی می‌شود.‏

همچنین استفاده وسیع و بی رویه از آفت کش‌ها در امور کشاورزی بدون توجه به مسائل زیست محیطی سبب آلودگی محیط زیست به خصوص منابع آبی می‌شود.‏

ورود مواد شیمیایی و عناصر نامطلوب در آب، سبب آلودگی شیمیایی آن می‌شود و چون آب در طبیعت در گردش است، آلودگی آب سریعاً گسترش می‌یابد. جیوه، سرب، مواد شیمایی سمی از خطرناک‌ترین آلوده کننده‌های آب هستند و برخی از این مواد، سال‌ها در محیط باقی می‌مانند و حیات جانواران و گیاهان را به خطر می‌اندازد.‏

استفاده وسیع و بی رویه آفت کش‌ها در امور کشاورزی بدون توجه به مسائل زیست محیطی سبب آلودگی محیط زیست به خصوص منابع آبی می‌شود.‏

آفت کش‌ها در اثر کاربردهای مستقیم و غیر مستقیم و از طریق ریزش‌های جوی، زهاب‌های کشاورزی، جریان باد و غیره وارد منابع آبی می‌شوند. این مواد پس از ورود به منابع آبی تحت تأثیر فرایندهای تجزیه و انتقال، ممکن است چند سال در منابع آبی باقی بمانند.‏

با توجه به این که وارد کردن سموم دفع آفات گیاهی و کودهای شیمایی آب را آلوده می‌کند، ورود آلاینده‌های کشاورزی و خانگی به داخل آب‌های سطحی و زیرزمینی، ساکنان استان‌های شمال غربی کشور را تهدید می‌کند زیرا بافت شهری این استان‌ها به گونه‌ای است که فاضلاب‌های شهری و روستایی وارد آب‌های سطحی و زیر زمینی می‌شود و بیشتر زمین‌های این استان‌ها زمین‌های کشاورزی بوده که به علت نداشتن توان کنترل خارجی و پساب‌های کشاورزی، سموم کشاورزی آلودگی‌ها وارد آب‌ها و رودخانه‌ها شده است.‏

پساب‌های کشاورزی یکی از زیان آورترین منابع آلوده کننده محیط زیست هستند، برای مثال آلودگی منابع آب‌های سطحی همچون رودخانه کارون و تالاب شادگان در خوزستان توسط این پساب در طول دهه گذشته به یک مشکل

زیست محیطی تبدیل شده بود که در این راستا این آب‌ها حاوی مقادیر زیادی از عناصر آلوده کننده است که باعث کاهش کیفیت آب در پایین دست می‌شوند.‏

اما از جمله معضلات استان‌های جنوبی حاشیه خلیج فارس را می‌توان فرسایش خاک‌های سطحی زمین‌های زراعی دانست که در نتیجه سیلاب‌های فصلی سال حاصل شده است. همچنین نبود مدیریت دفع زباله‌های عفونی و غیره به عنوان آفت زمین‌های زراعی این استان است.‏

این در حالی است که بشر به منظور کسب منافع اقتصادی بیشتر، از یک سو به استفاده روز افزون از سموم و کودهای شیمایی رو آورده و از طرف دیگر، در راستای دستیابی به توسعه صنعتی یا دفن زباله‌های شیمیایی و پساب‌های صنعتی کارخانجات در محیط‌های طبیعی به آلودگی آنها اقدام کرده است.‏

بر این اساس، توسعه کشاورزی و صنعتی با ایجاد انواع مختلف آلودگی در اجزاء اصلی محیط زیست یعنی خاک، آب و هوا همراه بوده است.‏

مصرف رو به رشد کودهای شیمیایی و استفاده از انواع مختلف سموم کشاورزی در اراضی زراعی به عنوان یک خطر جدی در جهت ایجاد آلودگی محسوب می‌شود و از طرف دیگر پساب‌های صنعتی و شهری به دلیل ایجاد تغییرات محسوس در خاک دارای خطر بالایی است که در صورت بی‌توجهی در دراز مدت اثرات نامطلوبی را بر چرخه حیات در این مناطق وارد خواهد کرد.‏

با توسعه و پیشرفت صنعت کشاورزی، کودهای شیمیایی به طور چشمگیری مورد استفاده قرار گرفته‌اند که بر این اساس اثرات نامطلوب آنها در محیط زیست و اکو سیستم‌های طبیعی بسیاری از دانشمندان محیط زیست را در مورد وضعیت آینده جهان نگران کرده است.‏

کودهای شیمیایی اهمیت زیادی در ازدیاد محصول و تقویت حاصلخیزی خاک‌ها دارند اما سبب آلودگی محیط زیست نیز می‌شوند که پیامدهای بسیار زیان آوری را در بر خواهند داشت و امکان دارد که ترکیب جمعیت زیستی اکوسیستم‌ها را به شدت تغییر دهند. برای این منظور برای به حداقل رساندن تأثیرات سوء آفت کش‌ها به اکوسیستم تصفیه فاضلاب محتوی آفت کش‌ها، تعیین حریم‌های منابع آب، استفاده از آفت کش‌های کم دوام اقدام مناسبی می‌تواند باشد.



کشاورزی زیستی (ارگانیک) و حفاظت از محیط زیست

کشاورزی زیستی (کشاورزی آلی، طبیعی یا ارگانیک)، نوعی کشاورزی است که در تولید و فرآوری محصولات آن از کودهای شیمیایی، سموم، هورمون‌‌ها و دگرگونی‌ها و دستکاری‌های ژنیتیکی استفاده نشود و همه مراحل تقویت زمین، کاشت و برداشت با استفاده از نهاده‌‌های طبیعی (همچون کود زیستی، کمپوست‌ها و حشرات سودمند) باشد. کشاورزی ارگانیک سیستمی تولیدی است که سلامت خاک، اکوسیستم‌ها و انسان را پایدار می‌سازد و بر فرایند بوم شناسانه، تنوع زیستی و چرخه‌های سازگار با شرایط محلی تکیه دارد. فرآورده‌های کشاورزی زیستی در کشور ما با نام محصولات سالم و در کشورهای اروپایی و امریکایی با نام کشاورزی زیستی یا کشاورزی بیولوژیک‎ ‎شناخته می‌‌شود. کشاورزی زیستی، یک سیستم مدیریتی جامعی است که کمیت و کیفیت محصولات از تولید تا فرآوری و انتقال به مصرف کننده، سلامت خاک، گیاه، حیوان، انسان، میکروارگانیسم‌‌ها، محیط سیاره زمین به عنوان یک موجود زندة واحد، اصول اکولوژوکی، محیط زیست، اصول عدالت و روابط اجتماعی، احترام به مخلوقات و اصول پایداری زیستی در آن مد نظر است.‏

همان طور که اشاره شد مخاطرات زیست محیطی کشاورزی امروزه به‌ طور عمده از مصرف بی ‌رویه آفت ‌کش‌ها و کودهای شیمیایی منشاء گرفته است. به کار بردن بیش از اندازه این گونه مواد آلوده‌کننده شیمیایی باعث آلودگی محیط زیست می‌شود و ورود مواد مزبور به خاک و آب، انباشته شدن برخی از مواد شیمیایی در محصولات کشاورزی و شیوه‌‌های نادرست استعمال آنها (مانند سمپاشی هوایی) سلامتی انسان‌ها و کل گونه‌های زیستی را به خطر انداخته است. پژوهش‌های اخیر نشان داده است که آثار کودهای شیمیایی موجود در محصولات کشاورزی که توسط انسان مصرف می‌شود، سبب بروز بیماری‌های مختلف و از جمله سرطان و ناباروری می‌شود.‏

در حالی که از سویی آفت‌های کشاورزی خود را با این مواد شیمیایی تطبیق داده‌اند و گونه‌های مقاوم تری از آفت‌ها ایجاد شده‌اند که عملاً حذف آنها از محصولات کشاورزی سخت‌تر می‌شود، از سوی دیگر نفوذ باقی مانده سموم و کودهای شیمیایی به منابع آبی زیر زمینی، رودخانه‌ها و دریاها سبب رشد بی رویه گونه‌های مخرب زیستی (مانند کشند قرمز) و کاهش اکسیژن آب و در نتیجه مرگ گونه‌های آبزی شده است. بدین صورت نه فقط مشکلات کشاورزی حل نشده، بلکه معضلات آلودگی زیستی را هم به دنبال داشته است.‏

ثبات و طول عمر بالای بیشتر سموم کشاورزی و مقاومت آنها در مقابل تجزیه طبیعی و شیمیایی نیز سبب می‌شود که مضرات این مواد در طبیعت طولانی مدت شود و به حشرات، حیوانات و گیاهان بیشتری آسیب برسد. این آسیب به گونه‌های زیستی نیز به نوبه خود در چرخه طبیعت خلل ایجاد می‌کند و باعث کاهش برخی گونه‌ها و افزایش دیگر گونه‌ها می‌شود و تعادل زیستی را بر هم می‌زند.

در واقع نیاکان ما کشاورزی را به شکل زیستی آن انجام می‌دادند ولی رشد جمعیت و تقاضای بیشتر پس از جنگ جهانی، تقاضا برای مواد غذایی بیشتر شد و انسان حریصانه به کودهای شیمیایی روی آورد. روند استفاده از کودها و سموم شیمیایی سبب آلودگی خاک و اسیدی سازی آن و آلودگی آب‌های زیر زمینی و آب‌های روان (آب رودخانه‌ها، آب پشت سدها و سپس دریاها و اقیانوس‌ها) شده است به شکلی که در فضاهایی به وسعت چند کیلومتر مربع در اقیانوس‌ها دیگر هیچ موجود زنده‌‌ای زندگی نمی‌کند و آن را به اصطلاح فضای مرده می‌نامند. خوشبختانه از سال 1985 میلادی که نخستین برآورد از مزارع زیستی و سطح زیرکشت آن در دنیا صورت گرفت، تاکنون تعداد زیر کشت مزارع زیستی در دنیا روند صعودی داشته و این نشان دهندة تقاضای روزافزون برای محصولات زیستی در جهان است. در میان کشورهایی که اقدام به کشت زیستی کرده‌اند استرالیا و در کل قارة اقیانوسیه و برزیل بیشترین میزان و کشورهای آفریقایی دارای کمترین میزان سطح زیر کشت برای محصولات زیستی هستند. این مطالعات توسط شرکت‎ SOEL ‎که مرکز آن در کشور آلمان است و تحقیقات و فعالیت‌های خود را در زمینة کشاورزی زیستی و آموزش و سلامت انجام می‌‌دهد صورت گرفته ‌است. در کشورهای آسیایی، چین بیشترین میزان سطح زیر کشت محصولات زیستی را دارا است.



مبارزه زیستی با آفات کشاورزی

انسان همواره از دیرباز با مشکل آفات و بیماری‌های گیاهی برای تولید محصولات کشاورزی مواجه بوده و برای حفظ محصول تولیدی خود به روش‌های مختلف با آفات نباتی مبارزه کرده است. ‏

در مدت زمان کوتاهی آثار سوءمصرف بی رویه سموم شیمیایی روی انسان و سایر جانداران، آب‌ها و محیط زیست آشکار شد و ضمن از بین رفتن حشرات مفید و دشمنان طبیعی آفت و مقاوم شدن آفات نباتی مقابل سموم نه فقط انسان در کنترل آفات موفق نشد بلکه سلامتی انسان‌ها نیز به خطر افتاد. و با آثار با قیمانده غیر مجاز سموم روی محصولات کشاورزی روز به روز بر شمار قربانیان سموم شیمیایی افزوده شد و بیماری‌های صعب‌العلاج نظیرسرطان، نازایی‌ها و مسومیت‌های حاد و مزمن و غیره از پی آمدهای استفاده

بی رویه از سموم بوده است.‏

با پیدایش روش مبارزه بیولوژیکی و بکار گیری روش‌های تلفیقی در مبارزه با آفات نباتی اعم از کنترل زراعی مکانیکی، شیمیایی و بیولوژیکی میزان مصرف سموم شیمیایی کاهش یافت و روش‌های غیر شیمیایی مبارزه با آفات آغاز شده است. بر این اساس در کشور ما نیز کارشناسان کشاورزی با استفاده از روش‌های مبارزه بیولوژیک در قالب مدیریت تلفیقی اقدام به کنترل آفات نباتی در مزارع برنج، گندم، پنبه، سویا و باغات کرده و با حمایت از دشمنان طبیعی آفات از قبیل کفشدوزک، بالتوری، کنه‌های شکارگر و همچنین تکثیر و پرورش حشرات مفید مانند زنبور تریکوگراما و براکون با آفات و محصولات زراعی مبارزه می‌کنند. ‏

‏*زهرا بویری‏

/ 2 نظر / 110 بازدید
سید مبین عسگری

با سلام و تبریک سال نو به شما و تبریک دوم به خاطر وبلاگ مفید و زیبای شما , موضوع تحقیق و فعالیت شما قابل تحسین است در صورت تمایل میتوانید آدرس وبلاگ سازمان عشایر گیلان را لینک کنید و از بکر ترین و رویایی ترین مناطق ییلاقی ایران در گیلان با خبر شوید سالانه بسیاری از گردشگران خارجی برای دیدن این مناظر به استان می آیند این در حالی است که مردم ایران ما اطلاعات کافی در این خصوص را ندارند و این مکان ها را نمی شناسند.با تشکر.www.ashayeregilan.persianblog.ir

gh

ba tashakor age emkan dare vase danlod bezaridesh