آب: طلای مایع بشریت در آینده نزدیک

در حالی‏که در چند دهه‏ ی اخیر پژوهش‏‏گران و دست‏ اندرکاران مسائل زیست‏ محیطی بیش از پیش در باره‏ ی خطر کمبود آب شیرین در سراسر جهان هشدار می‏دهند و همه ساله به مناسبت روز جهانی آب که در فروردین ماه برگزار می‏شود، سازمان ملل متحد از بحران آب سخن به ‏میان می‏ آورد، کماکان تغییراتی اساسی پیرامون حل بحران آب در جهان، به چشم‏ نمی‏خورد. بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر آن است. امام علی(ع)

آب مایه حیات و طلای مایع

 


آب: طلای مایع بشریت در آینده نزدیک

در حالی‏که در چند دهه‏ ی اخیر پژوهش‏‏گران و دست‏ اندرکاران مسائل زیست‏ محیطی بیش از پیش در باره‏ ی خطر کمبود آب شیرین در سراسر جهان هشدار می‏دهند و همه ساله به مناسبت روز جهانی آب که در فروردین ماه برگزار می‏شود، سازمان ملل متحد از بحران آب سخن به ‏میان می‏ آورد، کماکان تغییراتی اساسی پیرامون حل بحران آب در جهان، به چشم‏ نمی‏خورد.

بنا به آخرین نتایج تحقیقات گروهی پژوهش‏گر فرانسوی، گذشته از عواملی هم‏چون فرایند گرمایش کره زمین که پدیده ‏ی بحران آب آشامیدنی را تشدید می‏کند، روند افزایش میزان جمعیت کره‏ ی زمین می‏تواند در سال‏های آینده مهم‏ترین عامل کاهش منابع آب شیرین شود.

به گفته‏ ی این پژوهش‏گران، با توجه به پیش‏بینی‏ های سازمان ملل متحد و با در نظر گرفتن سیر صعودی ازدیاد جمعیت در کره‏ ی زمین، در سال ۲۰۵۰، نیاز مواد اولیه و مواد غذایی جهانی، نسبت به وضعیت کنونی، دوبرابر خواهد شد.

حال پژوهش‏گران یاد‏آوری کرده ‏اند که بیشترین میزان آب شیرین مورد استفاده توسط انسان، برای تولید مواد غذایی، خصوصاً در صنعت کشاورزی است. کشاورزی و دام‏داری ۹۵درصد آب موجود و قابل استفاده‏ ی جهان را به ‏خود اختصاص می‏دهد و پنج‏ درصد باقی‏مانده برای مصارف آب آشامیدنی و کارخانجات مختلف مورد استفاده قرار می‏گیرد.

حال آن‏چه پژوهش‏‏گران آن را میراث آب شیرین جامعه‏ ی بشری می ‏نامند -یعنی بارش‏ ها، اعم از باران و برف- سالانه ۱۱۰ میلیارد مترمکعب در سراسر جهان محاسبه شده‏ اند که البته همه جا به ‏صورت یک‏سان پخش نمی ‏شوند؛ و گرچه در بسیاری از مناطق، مشکلات کم ‏آبی -اعم از خشک‏سالی و یا بارش کم- سبب بحران آب می‏شود، ولی در بسیاری از مناطق جهان مشکلات ساختاری و عدم استفاده از فن‏ آوری‏های نوین آبیاری، سبب بروز کم‏ آبی می‏شوند.

بدین ترتیب، بنا بر نتایج تحقیقات پژوهش‏گران فرانسوی، در سال ۲۰۱۲ به روی کره ‏ی زمین، از هر هفت نفر، یک نفر به آب آشامیدنی دسترسی ندارد. یعنی یک ‏میلیارد نفر در سراسر جهان از آب آشامیدنی محروم هستند که این رقم می‏تواند به ‏سرعت افزایش یابد، اگر بسیاری از کشورها رفرم‏ های اساسی ‏ای در زمینه‏ ی استفاده و مصرف آب شیرین خود راه ‏اندازی نکنند.

در حال حاضر، مشکلات بسیاری در این زمینه در سراسر جهان مشاهده می‏شود؛ خصوصاً در کشورهای جهان سوم از یک ‏سو و متأسفانه این مسائل در کشورهای رو به رشد، شدیداً رو به افزایش است. مشکلاتی که در صدر آن می‏توان از آبیاری نادرست مزارع کشاورزی یاد کرد.

 

 

 

 

 

 

مشکل دیگر، استفاده ‏ی بی ‏رویه از منابع آب شیرین زیرزمینی است که از دو جهت به کل اکوسیستم کره‏ ی زمین لطمه وارد می‏کند: از یک سو سبب می‏شود که منابع آبی زیرزمینی به ‏طور مرتب و کامل تجدید نشوند و این خود عامل اصلی نابود شدن بسیاری از ذخایر اصلی آب شیرین جهان است و از سوی دیگر، ساختار زیست‏ محیطی کل مناطق را دگرگون کرده، سبب از بین رفتن بسیاری از جانواران و گیاهان هستند که در اطراف این منابع آب شیرین زندگی می‏کنند.

به ‏طور مثال، پژوهش‏گران فرانسوی در صدر جدول کشورهایی که بیشترین ضرر را به منابع آب شیرین زیرزمینی می‏زنند، کشور هند را قرار داده‏ اند. هند، کشوری که در حال حاضر در فرایند رشد صنعتی سریع قرار گرفته و در آن هم‏ اکنون بیش از ۲۰ میلیون چاه در سراسر کشور حفر شده است. این در حالی است که در کشورهای پیشرفته، همانند فرانسه، چاه زدن برای استفاده از منابع آبی زیرزمینی کاملاً ممنوع است و فقط تحت شرایطی خاصی مجوز صادر می‏شود.

حال پژؤهش‏گران فرانسوی متذکر می‏شوند که بیش از ۴۰درصد نیازهای غذایی کره‏ ی زمین در تنها ۲۰درصد کل مساحت زمین‏های زراعی قابل کشت جهان تولید می‏گردد و با روند کنونی رشد جمعیت، بدون شک بسیاری از کشورها برای تأمین مواد غذایی خود مجبورند بیش از پیش به سوی کشاورزی روی بیاورند و این امر برابر است با افزایش میزان استفاده از آب شیرین.

از سوی دیگر، بنا به گزارش پژوهش‏گران فرانسوی، دیگر معضل مهم پیش روی دست‏ اندرکاران فعال در زمینه ‏ی آب شیرین در جهان، توسعه ‏ی شهرنشینی است. در حالی که در سال ۱۹۵۰، بیش از ۷۰درصد مردم جهان خارج از شهرها زندگی می‏کردند، در سال ۲۰۵۰ -یعنی در یک قرن- این میزان کاملاً عوض خواهد شد و بیش از ۷۰درصد جمعیت کره ‏ی زمین در شهرها سکنی خواهند گزید.

خصوصاً بنا به پیش‏بینی‏ های این پژوهش‏گران، با وجود احتمال گسترش شهرهای بزرگ به حدی که برخی پایتخت‏ ها در سال ۲۰۵۰، حدود پنج میلیارد نفر جمعیت خواهند داشت، تأمین آب آشامیدنی و مصرفی آن‏ها روز به ‏روز دشوارتر خواهد شد. به ‏طوری‏که بدون شک، بخش عمده‏ای از آب شیرین مورد نیاز شهرها از طریق نمک ‏زدایی آب دریاها صورت خواهد گرفت که البته بهای آب آشامیدنی در آینده بسیار بالا خواهد رفت.

پژوهش‏گران فرانسوی در پایان گزارش خود تاکید می‏کنند که اکنون گندم، برنج و ذرت بیش از ۶۰درصد میزان مواد غذایی جهانیان را تشکیل می‏دهند که در هر سه مورد برای کشت آن‏ها آب بسیاری لازم است و مصرف می‏شود.

بدین ترتیب، پژوهش‏گران بر این عقیده ‏اند که اگر جهانیان تغییر رویه ندهند (یعنی کاهش استفاده از منابع آب زیرزمینی و روی آوردن به فن‏ آوری‏های جدید کشاورزی به ‏اصطلاح "سبز" و حافظ محیط زیست و هم‏چنین حفظ آب‏های زیرزمینی تجدیدشونده)، بدون شک در آینده ‏ای نزدیک، قطع نامه ‏ی سال گذشته ‏ی سازمان ملل با عنوان "حق دست‏یابی به آب آشامیدنی برای تمامی شهروندان کره‏ ی زمین"، تنها به عنوان شعاری بی‏ اثر باقی خواهد ماند و میزان افرادی که به آب آشامیدنی دست‏یابی ندارند، بیش از پیش افزایش خواهد یافت.