پاکسازی فضا، ماموریتی حیاتی برای بشر

در چند دهه‏ ی اخیر، علاوه بر تشدید فرآیند آلوده ‏سازی کره ‏ی زمین توسط انسان، فرآیند آلودگی فضا نیز معضل جدیدی است که بشریت اکنون با آن مواجه شده و باید به ‏طور جدی با آن برخورد کند. بدین ترتیب، از زمان آغاز دست‏یابی انسان به فن‏ آوری‏های نوین فضایی که به وی اجازه داده است تا بتواند در فضا به کاوش‏گری بپردازد، میزان زباله‏ های فضایی که در مدار کره ‏ی‏ زمین قرار دارند، به حدی رسیده که بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر آن است. امام علی(ع)

 آلودگی فضا


پاکسازی فضا، ماموریتی حیاتی برای بشر

در چند دهه‏ ی اخیر، علاوه بر تشدید فرآیند آلوده ‏سازی کره ‏ی زمین توسط انسان، فرآیند آلودگی فضا نیز معضل جدیدی است که بشریت اکنون با آن مواجه شده و باید به ‏طور جدی با آن برخورد کند.

بدین ترتیب، از زمان آغاز دست‏یابی انسان به فن‏ آوری‏های نوین فضایی که به وی اجازه داده است تا بتواند در فضا به کاوش‏گری بپردازد، میزان زباله‏ های فضایی که در مدار کره ‏ی‏ زمین قرار دارند، به حدی رسیده که پژوهش‏گران زنگ خطر را به صدا درآورده ‏اند و تاکید دارند که اگر با این نوع جدید آلودگی برخورد نشود، در سال‏هایی نه چندان دور، دیگر امکان ادامه‏ ی فعالیت‏های فضانوردی و کاوش‏گری در فضای اطراف کره ‏ی زمین امکان ‏پذیر نخواهد بود.

حال شایان توجه است که کشور سوییس، کشوری که خود تا به حال تنها دو ماهواره به مدار زمین فرستاده، بیش از دیگران این موضوع را جدی گرفته است. به‏ طوری‏که مرکز فضایی سوییس، وابسته به دانشکده‏ ی پلی‏ تکنیک شهر لوزان، طرحی نوین را با عنوان "طرح پاک‏سازی فضا" راه‏ اندازی کرده است.

بر اساس این طرح که با مشارکت دانشجویان دانشکده‏ ی پلی‏ تکنیک لوزان توسعه یافته، قرار است کشور سوییس میان سال‏های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷، رباتی جدید را که مانند یک ماهواره است، به فضا بفرستد. رباتی که قادر است زباله‏ های بزرگ را ردیابی و دنبال کرده، آن‏ها را به ‏اصطلاح دستگیر کند، یا به کره‏ ی زمین بازگرداند و یا با رها کردن آن‏ها، به ‏طوری که با جو زمین برخورد کنند، این زباله ‏ها را منهدم سازد.

بنا به اظهارات مسئولان این طرح که در اوایل هفته‏ ی جاری برنامه ‏ریزی خود را اعلام کرده‏ اند، ربات ساخته شده در سوییس برای از مدار خارج کردن زباله های فضایی توسط شرکت‏های سوییسی ساخته خواهد شد و به کشورهای مختلف عرضه می‏شود. چرا که‏ بنا به قوانین کنونی، هیچ کشوری حق ندارد در فضا اشیاء و یا ماهواره ‏های متعلق به کشور دیگری را بردارد.

شایان ذکر است که از سال ۱۹۵۷، یعنی زمانی که روسیه نخستین ماهواره‏ ی تاریخ را با نام "اسپوتنیک" به فضا فرستاد، تا به ‏حال صدها ماهواره در مدار زمین قرار گرفته ‏اند.

 

 

 

 

 

 

در حال حاضر بیش از ۷۰۰ ماهواره ‏ی فعال به دور زمین می‏ چرخند، ولی صدها ماهواره‏ ی دیگر که به پایان عمر خود رسیده ‏اند، کماکان در فضا باقی مانده ‏اند و در حالی که نخستین ماهواره ‏ها برای اهداف کاوش‏گری فضایی و یا عکس‏برداری از زمین به فضا ارسال شده بودند، اکنون ماهواره‏ ها برای شبکه‏ های تلویزیونی، شبکه‏ ی تلفن همراه، اینترنت، هواشناسی، جی ‏پی‏ اس و یا به عبارتی دیگر، دستگاه‏های راه‏یابی و یا اهداف نظامی نیز به‏ کار گرفته می‏شوند.

بدین دلیل، پژوهش‏گران سوییسی خاطرنشان ساخته ‏اند که اگر میزان زباله‏ های فضایی با روال کنونی پیش برود، ممکن است در چشم‏ اندازی نه چندان دور، نتوان ماهواره ‏های فعال جدیدی را در مدار زمین راه‏ اندازی کرد. چرا که هر لحظه امکان برخورد آن‏ها با یکی از همین به اصطلاح "زباله‏ های فضایی" می‏باشد.

همان‏طور که در سال ۲۰۰۹، در ارتفاع ۸۰۰ کیلومتری زمین، ماهواره‏ ی کهنه و غیرفعال نظامی روسیه، ملقب به "کوسموس ۲۲۵۱" با ماهواره ‏ی مخابراتی امریکایی فعال، ملقب به "ایریدیم" برخورد کرد.

در این تصادف فضایی، دو ماهواره با سرعتی بالغ بر ۴۲هزار کیلومتر در ساعت، با هم برخورد کردند و کاملاً متلاشی شدند. بدین ترتیب، نه تنها ماهواره‏ ی ۵۵ میلیون دلاری امریکایی نابود شد، بلکه ناگهان حدود دوهزار قطعه ‏ی فلزی دیگر، به زباله‏‏ های فضایی حاضر در مدار کره‏ ی زمین اضافه شد.

بدین ترتیب، بنا به محاسبات و آمار و ارقام اخیر ناسا (سازمان هوایی- فضایی امریکا) اکنون بیش از ۲۲هزار قطعه‏ ی مختلف ناشی از برخوردهای میان ماهواره ‏ها و یا خود ماهواره‏ های غیرفعال که عمر مفید آن‏ها به پایان رسیده، در مدار زمین حضور دارند.

البته پژوهش‏گران متذکر شده اند که این رقم فقط شامل حال قطعاتی است که بسیار خطرناک توصیف شده‏ اند. یعنی قطعاتی که قطر آن‏ها بیش از ۱۰ سانتی‏متر است؛ وگرنه بیش از نیم میلیون قطعه‏ ی دیگر با قطری میان یک تا ۱۰ سانتی‏متر در فضا وجود دارد و به گفته ‏ی پژوهش‏گران ناسا، میلیون‏ها قطعه‏ ی کوچک‏تر از یک سانتی‏متر نیز در فضای اطراف کره‏ ی زمین پراکنده شده‏ اند.

در این میان، کشور چین نقش مهمی در تشدید آلودگی فضا ایفا کرده است. چینی‏ ها در سال ۲۰۰۷، در چهارچوب یک سری عملیات آزمایشی، تعدادی موشک ضدماهواره ‏ای را به فضا پرتاب کرده‏ اند که یکی از آن‏ها با یک ماهواره ‏ی هواشناسی اصابت کرد و با متلاشی کردن آن، بیش از ۱۵۰هزار قطعه‏ ی فلزی را در فضا پراکنده ساخت.

در وضعیت کنونی، پژوهش‏گران سوییسی تخمین زده ‏اند که امکان برخورد یک ماهواره‏ ی فعال با یک زباله ‏ی فضایی، یک به ۱۰هزار است؛ که البته این میزان خطر بسیاری جدی‏ی تلقی شده و در صورت ادامه‏ ی روال کنونی، به شدت افزایش خواهد یافت.

به ‏هرحال، با در نظر گرفتن این‏که ماهواره‏ های غیرفعال ممکن است قرن‏ها در مدار زمین بچرخند تا سرانجام با برخورد با جو زمین متلاشی شوند، باید فضا را پاک‏سازی کرد و یا طول عمر ماهواره ‏ها و خصوصاً جان فضانوردان به شدت در خطر خواهد بود.

پژوهش‏گران سوییسی مبتکر طرح پا‏ک‏سازی فضا متذکر شده‏ اند که باید جامعه‏ ی جهانی به همان اندازه که به اهمیت مبارزه با فرآیند گرمایش کره ‏ی زمین توجه دارد، معضل آلودگی فضا و جنبه‏ ی حیاتی پاک‏سازی فضای اطراف کره‏ ی زمین را نیز بسیار جدی بگیرد. وگرنه باید با فضانوردی و فن آوری‏های نوین که از طریق ماهواره ‏ها امکان‏پذیر هستند، خداحافظی کرد.