اوایل انقلاب صنعتی محیط زیست بعنوان یک زباله دانی بزرگ برای انواع آلودگی و مواد زائد بشمار می آمد اما کشورهای صنعتی خیلی زود دریافتند که آلودگی صنعتی و مواد زائد انسانی سیستم اکولوژیکی محلی را آلوده می‌سازد . لذا تلاشهای زیادی صورت گرفت تا اثرات زیست محیطی محلی را با انتقال مواد آلاینده به نقاط دورتر مهار کنند .
بعدها متوجه شدند که این راه حل هم اصولی نیست . هم اکنون جهانیان پذیرفته اند که سوزاندن سوختهای فسیلی اثرات شدیدی بر گرم شدن آب و هوا دارد . شیوه جدیدی از تفکر مورد نیاز است که بواسطه آن هر کشوری در جهان مسئولیتی در قبال محیط جهانی خود داشته باشد و در عین حال به کشورهای ضعیف نیز اجازه داده شود که زندگی خود را بهبود بخشند. ...

زکات علم در نشر ان است. امام علی(ع


انرژی هسته ای در محیط ز یست

   

اولین بار واژه توسعه پایدار در سال ۱۹۸۰ مطرح گردید . تعاریف متعددی برای توسعه پایدار ارائه گردیده که عمومی ترین آنها عبارت است از :شکلی از توسعه ، برای برآوردن نیازهای نسل حاضر بی آنکه به قابلیت نسل های آینده برای برآوردن نیازهایشان آسیب رسد .

بیش از ۶ میلیارد نفر در جهان زندگی می کنند و همه خواستار زندگی طولانی توأم با سلامت هستند از این رو بایستی خود را از صدمات ناشی از طبیعت که در زندگی با آن مواجه هستیم همچون بلایای طبیعی ، تغییرات غیرقابل پیش بینی آب و هوا ، اراضی و تهدیدهای دیگر محافظت نمائیم.

بشر برای ادامه حیات به همان میزان که به غذا و آب سالم نیاز دارد به مقدار زیادی انرژی هم نیازمند است و البته قادر هم نیست که این نیازها را بدون آنکه اثرات زیست محیطی وسیعی ایجاد کند برآورده نماید.

 
اثرات زیست محیطی و منابع انرژی

اوایل انقلاب صنعتی محیط زیست بعنوان یک زباله دانی بزرگ برای انواع آلودگی و مواد زائد بشمار می آمد اما کشورهای صنعتی خیلی زود دریافتند که آلودگی صنعتی و مواد زائد انسانی سیستم اکولوژیکی محلی را آلوده می‌سازد . لذا تلاشهای زیادی صورت گرفت تا اثرات زیست محیطی محلی را با انتقال مواد آلاینده به نقاط دورتر مهار کنند .
بعدها متوجه شدند که این راه حل هم اصولی نیست . هم اکنون جهانیان پذیرفته اند که سوزاندن سوختهای فسیلی اثرات شدیدی بر گرم شدن آب و هوا دارد . شیوه جدیدی از تفکر مورد نیاز است که بواسطه آن هر کشوری در جهان مسئولیتی در قبال محیط جهانی خود داشته باشد و در عین حال به کشورهای ضعیف نیز اجازه داده شود که زندگی خود را بهبود بخشند.


اثر گازهای گلخانه ای

اتمسفر کره زمین،پرتوهای مرئی خورشید را که دارای طول موج کوتاه می باشنداز خود عبور می دهد.قسمت عمده انرژی تابشی خورشید جذب سطح زمین می شود و سپس بصورت امواج گرمائی با طول موج بلند منتشر می گردد.اتمسفر بعلت اثر ترکیبی گازهای گلخانه ای نسبت به امواج گرمائی منتشر شده از زمین نفوذ ناپذیر است وقسمت عمده این پرتو ها را جذب می نمایدو این امر موجب گرم شدن اتمسفر می گردد.بدین ترتیب امواج گرمائی دوباره بسوی زمین منعکس می شود.پدیده مذکور به اثر گلخانه ای موسوم است.یعنی به همان صورت که در یک گلخانه شیشه ها از خروج انرژی حرارتی جلوگیری می نمایند،گازهای گلخانه ای نیز نقشی تقریبا مشابه بر عهده دارند.

قبل از انقلاب صنعتی غلظت دی اکسید کربن در فضا حدود ppm۲۷۵یا ۲۷۵/۰ درصد بود اما در اثر استفاده از سوختهای فسیلی بویژه زغال سنگ و اخیرا" نفت و گاز ، و متعاقب آن جنگل زدائی در خیلی از مناطق دنیا ،مقدار دی اکسید کربن به ۳۷۰ppm افزایش یافت .

 

گازهای گلخانه ای عبارتند از دی اکسید کربن ،متان،کلروفلوروکربنها،اکسید های نیتروژن، بخار آب،ازن

انتشارگازهای گلخانه ای مهم در انگلستان (۲۰۰۰

یکی از گازهای گلخانه ای مهم متان است .متان هنگام نشت از خطوط لوله انتقال گازمنتشر می شود . از دیگر منابع انتشار متان محل دفن زباله های خانگی ، مزارع کاشت برنج ، حیواناتی مانند گاو ، موریانه ، میادین گاز و معادن زغال‌سنگ را می توان نام برد .

منابع انتشار اکسید نیتروژن (N۲O) ، سوخت زغال سنگ (جهت تولید برق ) و کارخانه تولید اسید نیتریک است . ازن (O۳) موجود در سطح زمین از طریق موتور اتومبیل ، پالایشگاه نفت، نیروگاههای با سوخت زغال‌سنگ و نفت و گاز انتشار می یابد. ترکیبات CFC که در یخچالها و اسفنج ها مورد استفاده قرار می گیرند از عوامل مخرب لایه ازن هستند که خوشبختانه در حال حذف کامل از چرخه مصرف می باشند .

دانشمندان اثرات گلخانه ای را بسیار جدی می دانند که مهم ترین آن بالا رفتن درجه حرارت زمین است. از این رو اثر گلخانه ای اغلب تحت عنوان Global Warming (گرمای جهانی ) اشاره می‌شود . اما این اثر در هر کشوری متفاوت است. کشورهای سردسیر دنیا از افزایش درجه حرارت سود می برند در حالیکه در کشورهای دیگر محصولات کشاورزی آسیب می بیند .

IPCC (هیئت بین الدول تغییر آب و هوا) تخمین زده است که حرارت جهان بین ۵/۱ تا ۶ درجه سانتیگراد در اواخر این قرن افزایش می یابد .


افزایش درجه حرارت اثرات ذیل را به دنبال خواهد داشت
:

بالا آمدن سطح دریاها( ذوب شدن یخهای قطبی )

به زیر آب رفتن بسیاری از مناطق پست (پائین تر از سطح دریا) یا خسارت به سیستم کشاورزی به واسطه نفوذ آب شور

مختل شدن تأمین آب

ترک منازل توسط بسیاری افراد


تغییرات عمومی آب و هوا می تواند منجر به شیوع بیماریهای استوائی ، از بین رفتن مزارع و کشاورزی و نیز تعداد کثیری از حیوانات و گیاهان گردد .
حوادثی از قبیل سیل ، طوفان ، گردباد ، بطور
وسیع در حال افزایش است که مقابله با آن کار دشواری است .
موضوعات مذکور چه اثراتی بر صنعت انرژی می گذارد ؟ اداره محافظت‌های محیطی (EPA) امریکا تخمین زده است که حدود ۶۰ تا ۶۵ درصدگازهای گلخانه ای به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بواسطه استفاده از انرژی تولید می شوند .
IPCC
و دیگر اعضا از قبیل کمیسیون سلطنتی، درباره آلودگی های زیست محیطی اظهار کرده اند که انتشار گازهای گلخانه ای در کشورهای توسعه یافته باید تا حداقل ۶۰ درصد نسبت به سطح انتشار در سال ۱۹۹۰ و تا سال ۲۰۵۰ کاهش یابد . با توجه به افزایش تقاضای انرژی ، این امر چالش بزرگی است و تا ۲۰۵۰ عمده انرژی دنیا می بایست بدون انتشار گاز گلخانه ای تولید شود .

در سال ۱۹۹۷ در اجلاس کیوتو مقرر گردید انتشار گاز گلخانه ای تا دوره زمانی ۱۲-۲۰۰۸ کاهش یابد که تعهدات آن توسط اکثر کشورهای توسعه یافته پذیرفته شد اگرچه آمریکا کمتر از ۵ درصد جمعیت دنیا را دارد، اما یک چهارم از گازهای گلخانه ای جهان را تولید می کند و این در حالیست که این کشور پروتکل کیوتو را نپذیرفته است( اکنون این پروتکل برای تمامی کشورهای عضو لازم الاجرا گردیده است .

در این راستا هدف انگلستان با توجه به دوره تعهد، کاهش ۵/۱۲ درصد انتشار (نسبت به سطح سال ۱۹۹۰) است.در حقیقت انگلستان یکی از نادر کشورهایی بود که متعهد گردید بیش از اینCO۲ ) مهمترین گاز گلخانه ای( را وارد جو ننماید . آنها دریافتند که تولید برق با استفاده از سوخت گاز طبیعی نسبت به سوخت زغال‌سنگ دی اکسید کربن کمتری منتشر می کند بنابراین در دهه ۱۹۹۰ تعدادی نیروگاه گاز سوز احداث گردید .

از طرف دیگر افزایش راندمان ایستگاههای هسته ای بدون کربن در انگلستان (از ۲۰ درصد تأمین برق در سال ۱۹۹۰ تا ۲۶ درصد در سال ۱۹۹۹ ) ناشی از بهبود عملیات فنی در این حوزه بود .

در همین راستاو به منظور وادار کردن شرکتها به کاهش انتشار دی اکسید کربن مالیات جدیدی به نام مالیات کربن (Carbon tax ) وضع گردید. در اقدامی دیگر کشور ها توافق کردند که سالانه مقدار معینی CO۲ منتشر سازنداین حق تحت عنوان تجارت حق نشر (tradable emission permits) نام گرفت.


جنگل زدائی


در کشورهای در حال توسعه سالانه جنگل های بسیار زیادی جهت استفاده از چوبهای جنگلی از بین می روند این کشورها مسئول انتشار یک پنجم دی اکسید کربن می باشند . درختان و خاک، دی اکسید کربن را از جو جذب می کنند. هرچقدر تعداد درختان کمتر شود به همان نسبت جذب دی اکسید کربن کاهش می یابد .این درختان معمولا" جهت آماده سازی زمین برای دامداران و کشاورزی و یا بعنوان مواد اولیه تولید کاغذ و صنعت ابریشم مصنوعی ، قطع می شوند .
در آفریقا سالانه۳۰۰ میلیون تن هیزم سوزانده می شود که منجر به از بین رفتن ۲۰۰ میلیون هکتار جنگل می‌گردد . جنگل زدایی منجر به فرسایش خاک ، کاهش تعداد حیوانات و تغییرات آب و هوای محلی (بومی) و از طرف دیگر باعث افزایش میزان انتشار CO۲ در دنیا می شود .

امروزه بیشترین جنگل زدائی، در کشورهای در حال توسعه اتفاق می افتد . کشورهای پیشرفته ضروری است اقداماتی در حمایت از این کشورها صورت دهند تا بتوانند به شیوه پایدارتر جنگل هایشان را مدیریت نمایند.


● منابع
CO۲ دست ساخته بشر

کلیه سوختهای فسیلی بویژه زغال سنگ باعث نشر CO۲ می‌گردند. هر Kwh الکتریسیته تولیدی با استفاده از زغال‌سنگ، باعث انتشار تقریبا" ۱kg دی اکسید کربن می‌شود. در حالیکه یک نیروگاه با سوخت گاز، حدود۰/۴۵ kg دی اکسید کربن تولید می کند .
نیروگاه هسته
ای و سوختهای تجدید پذیر به نسبت سوختهای فسیلی مورد استفاده در ساختمانها و نیروگاهها و استخراج سوخت اورانیم مقدار کمتری (حدود kg ۰/۰۲) دی اکسید کربن تولید می کنند . در سالهای اخیر توجه زیادی به حذف دی اکسید کربن از نیروگاههای برقی که از سوخت زغال سنگ و یا گاز استفاده می کنند شده است . یک پروژه نیمه صنعتی در میدان گازی غرب ،Sleipner در سواحل نروژ به اجرا درآمده است .در این پروژه دی اکسید کربن قبل از ارسال به کارخانه ها و منازل جدا می شود و به جای رهاسازی در جو به آب نمک بستر دریا تزریق می گردد .
بصورت نظری ، دی اکسید کربن را می‌توان از دودکش نیروگاهها جمع آوری کرده و به محل مناسبی منتقل نمود همچنین در حوزه های نفتی یا گازی غیرقابل استفاده ، در لایه های زیرین دریا و یا مستقیما" در اعماق اقیانوس تزریق شود . اگرچه این فرآیند به صورت فنی قابل اجرا به نظر می رسد اما به شکل عملی بسیار گران قیمت است.همچنین اطمینان از عدم خروج CO۲ از مخازن جهت جلوگیری از صدمات محیطی غیرقابل جبران بسیار مهم است .


باران اسیدی

نیروگاههای با سوخت
زغال سنگ ، وسائط نقلیه و بعضی صنایع خاص گازهای اسیدی منتشر می کنند که مهمترین آنها دی اکسید سولفور است . همچنین احتراق در درجه حرارت های بالا باعث تولید اکسیدهای نیتروژن می گردد . دی اکسید سولفور ضمن حل شدن با آب باران و واکنش با هوا تشکیل اسید سولفوریک می دهد . بطور مشابه اکسیدهای نیتروژن ، اسید نیتریک بوجود می آورند . این اسیدها برای گیاهان و حیوانات مضر هستند و باعث اسیدی شدن دریاچه ها می شود . همچنین آلومینیوم و دیگر فلزات سمی موجود در خاک توسط باران حل شده و به دریاها و دریاچه ها راه می یابند که این خود باعث به خطر انداختن حیات آبها می‌گردد .

از همین رو بیشتر کشورهای اروپایی مصرف زغال سنگ را کاهش داده اند و به جای آن از گاز و نیروی هسته ای استفاده می کنند .


اثرات دیگر سوزاندن سوخت‌های
فسیلی و چوب

نیروگاههای بزرگ سالانه مقادیر زیادی سوخت زغال سنگ مصرف می کنند. حدود ۴۰۰۰ تن ذرات خاکستر دارای مواد نامطلوب شامل کادمیم ، جیوه ، ارسنیک و اورانیم (بعلاوه ۱۰ میلیون تن CO۲ و ۲۰۰۰۰۰ تن گاز ترکیب شده با باران اسیدی) تولید می کنند .
استفاده از زغال سنگ و چوب برای مصارف داخلی در بسیاری از نقاط
دنیا همچنان اهمیت دارد . ذرات دودی که‌تولید می‌شود به میزان بسیار زیادی برسلامتی مردمی که آن هوا را تنفس می کنند اثر منفی می گذارد .
در سال ۱۹۵۲ آخرین مه- دود عظیم لندن نزدیک به ۴۰۰۰ نفر از مردم را (در فاصله زمانی هر دو هفته یکبار ) از بین برد . و به دنبال آن در سال ۱۹۵۶ قانون هوای پاک به تصویب رسید که منجر به استفاده وسیع از سوختهای بدون دود در پایتخت شد اما حتی تا دهه ۱۹۹۰ هم مه - دود همچنان اتفاق می افتاد و جان بسیاری از مردم را می گرفت. امروزه بسیاری از کشورها به شکل مشابه با این مشکلات مواجه هستند. در سال ۱۹۹۷ تخمین زده شد که حداقل ¼ میلیون نفر در اثر آلودگی هوا فوت کردند و احتمالا" هر ساله ۶ میلیون نفر هم مبتلا به این معضل می گردند که بسیاری از این مشکلات به علت آلودگی در فضاهای بسته می باشد. کوشش‌های زیادی جهت بهبود کیفیت هوا در شهرهای بزرگی همچون تهران، پکن ،‌بانکوک و مکزیکوسیتی در حال انجام است .


تجدیدپذیرها

در سالهای اخیر بحث های زیست محیطی زیادی در ارتباط با منابع تجدیدپذیر صورت گرفته است . منابعی که قابل دسترس هستند و در عین حال تأثیرات زیست محیطی از قبیل باران اسیدی، تغییر آب و هوا و یا محدودیت سوخت ندارند. بعلاوه اگرچه گاهی اوقات منابع انرژی تجدیدپذیر تحت عنوان دوستدار محیط زیست نامیده می شوند اما اثرات سوء زیست محیطی نیز دارند. برای مثال جزر و مد به عنوان یک منبع انرژی می تواند به زندگی رودخانه صدمه بزند و باعث تجمع گل و لای شود. از طرف دیگر تفاوت بین جزر و مدهای کم و زیاد نزدیک سواحل اثرات مخربی بر پرندگان تخمگذار می گذارد .
در کشورهای گرمسیر، دریاچه هایی که برای تولید برق مورد استفاده قرار می گیرند محل مناسبی برای رشد انواع انگل های بیماری زا می باشد . انرژی بادی با همه جذابیت و فوایدش اما بی خطر هم نیست.توربین های بادی مجاور ساحل پرسروصدا بوده و باعث اختلال گیرنده های تلویزیونی می گردد . بعلاوه زندگی پرندگان را به مخاطره می اندازند.یکی دیگر از منابع تجدید پذیر، انرژی هسته ای است که به عنوان یکی از منابع جدید انرژی دردنیا مطرح می باشد.
گردآورنده: سعید میرزایی