روزجهانی حفظ لایه ازون

روز 16سپتامبر موسوم به روز جهانی حفاظت از لایه اوزون است. مردم کشور های مختلف جهان با نام گذاری چنین روزی به‏عنوان روز جهانی محافظت از لایه اوزون سعی می کنند با کمتر کردن حجم گازهای گلخانه‌ای و مخرب لایه اوزون درجهت سلامت کره زمین نقش موثرتری ایفا کنند بقیه درادامه مطلب...

زکات علم درنشرآن است. امام علی(ع)

روزجهانی حفظ لایه اوزون


روز جهانی حفاظت از لایه اوزون

محمدواثق حسینی

روز 16سپتامبر موسوم به روز جهانی حفاظت از لایه اوزون است. مردم کشور های مختلف جهان با نام گذاری چنین روزی به‏عنوان روز جهانی محافظت از لایه اوزون سعی می کنند با کمتر کردن حجم گازهای گلخانه‌ای و مخرب لایه اوزون درجهت سلامت کره زمین نقش موثرتری ایفا کنند.

 لایه اوزون به عنوان یک لایه محافظ در اطراف جو زمین قرار گرفته است. اوزون گازی است که هر مولکول آن از ۳ اتم اکسیژن (۳ (Oتشکیل شده است. در اثر واکنش‌های کیمیایی حاصل از تابش نور خورشید، ذخیره لایه اوزون تجدید و سپس در اثر جاری شدن هوای اطراف کره زمین قسمتی از آن به سمت قطب‏های زمین منتقل می‌شود. بیشترین مقدار اوزون در اتمسفیر زمین در لایه‏ی بین ۱۵ تا ۵۰ کیلومتری بالای سطح زمین و در لایه استراتوسفیر وجود دارد ولی اگر در لایه‌های پایین اتمسفیر در تروپوسفیر و در ارتفاع تنفسی ما قرار گیرد، به عنوان یک آلاینده یا گاز مخرب محسوب می‌شود.

اوزون در استراتوسفیر به صورت یک سپر و فیلتر مانع از رسیدن اشعه خطرناک ماوراءبنفش (UV) به سطح زمین می‌شود و به همین دلیل این لایه برای ادامه حیات روی کره زمین ضروری است. تابش‌های خورشیدی آن قدر انرژی دارند که قادرند اکسیژن دو اتمی را به دو اتم اکسیژن بشکنند و سپس آن را با مولکول ۲ Oترکیب و اوزون را به وجود آورند. اوزون با جذب تابش‌های ماوراء بنفش دوباره به اکسیژن دو اتمی و یک اتمی می‌شکند و حرارت آزاد می‌شود. در اثر کاهش ضخامت لایه اوزون میزان تابش اشعه ماوراء بنفش به سطح زمین افزایش یافته و موجب تاثیرات نامطلوب ‌محیط زیستی و اثرات مخربی بر سلامت افراد شده است.

اگر لایه اوزون از بین برود، زندگی از کره زمین رخت بر خواهد بست. با از بین رفتن لایه حیاتی اوزون، نسل بشری، پوشش گیاهی و حیات جانوری در مدت کوتاهی به صورت اسفبار منقرض خواهد گردید. در حال حاضر که این لایه آسیب دیده است، اصطلاحا به آن بخش آسیب دیده سوراخ اوزون یا شکاف لایه اوزون نام داده‏اند. تشعشعات ماورای بنفش که از آن بخش به زمین می‌رسد شدت یافته و این مسئله باعث ایجاد سرطانهای پوست، تضعیف مکانیزم دفاعی و ایمنی بدن انسان و همچنین ایجاد آب مروارید گردیده است. علاوه بر آن به علت آسیب دیدن لایه اوزون کل نظام زیست محیطی (اکوسیستم) در سراسر پهنه گیتی دچار ناهماهنگی و عدم تواوزون جدی و فزاینده شده است. تخریب و سوراخ شدن لایه اوزون باعث عبور غیر قابل کنترل تابش فرابنفش خورشیدی می‌شود که سبب افزایش دمای زمین، ذوب یخهای قطبی و افزایش آب دریاها شده که در نهایت به زیر آب رفتن خشکی‏ها می‌انجامد و نیز موجب وارد آمدن خسارت عمده به جانوران و گیاهان می‌شود و بالاخره باعث انقراض زندگی تمام موجودات می‌گردد.  

 با گسترش استفاده از مواد مخرب لایه اوزون به تدریج اثرات نامطلوب این مواد  برروی این لایه مشاهده شد و به دنبال آن توسط سازمان ملل متحد و دیگر کشورهای جهان معاهده وین در سال ۱۹۸۵ و به دنبال آن پروتکل مونترال به عنوان مکمل معاهده وین برای حفاظت از لایه اوزون تدوین گشت. به این ترتیب محدودیتهایی برای سطح تولید مواد مخرب لایه اوزون مقرر گردید.

روز جهانی حفاظت از لایه اوزون شاید در مقایسه با بسیاری از رویدادهای بین‌المللی تاریخچه چندان طولانی نداشته باشد. ماجرا به سال۱۹۹۴ برمی‌گردد، در آن سال کشورهای عضو مجمع عمومی سازمان ملل، پذیرفتند تا روزی را برای حفاظت از لایه اوزون نام‌گذاری کنند. از آن به بعد همه کشورها متعهد شدند که به تدریج برای تولید ابزار و وسایل خود از موادی استفاده کنند که به لایه اوزون آسیب نرساند.

هدف از این برنامه حفظ این لایه حیات‌بخش برای ما و نسل‌های آینده است. معمولا برای روزهای بین‌المللی شعاری هم در نظر گرفته می‌شود؛ شعار امسال شاید بیش از هر زمان دیگر همه را به مشارکت دعوت می‌کند: «مشارکت جهانی برای منافع جهانی».

همان‌طور که از شعار امسال مشخص است، دیگر فقط وظیفه دو‌لت‌ها نیست که برای حفاظت از لایه اوزون تلاش کنند، بلکه همه ما به یک اندازه مسئول هستیم. اتفاقا شاید این شعار کمی هم کار ما را راحت‌ کند؛ زیرا ما نه تولیدکننده هستیم و نه قدرت زیادی داریم تا تصمیم‌های بزرگی برای ممنوعیت استفاده از مواد آسیب‌رسان به لایه اوزون بگیریم. اما چون همه ما مخاطب این شعار هستیم، پس این امکان وجود دارد تا به کارهایی که از دستمان بر‌می‌آید فکر کنیم.

آیا هرگز فکر کرده‌اید که برگزاری مراسم یا جشن‌های خانوادگی یا دوستانه، می‌تواند به شکل سبزتری انجام شود تا بتوان سهم بیشتری در کاهش گازهای گلخانه‌ای و استفاده بیشتر از مواد طبیعی به جای مواد مخرب طبیعت و لایه اوزون داشت؟

برای ‌آنکه به وظیفه خود در حفاظت از لایه اوزون به‌صورت مطلوب عمل کنیم، می‌توان چند راه را به همراه خانواده‌های خود آزمایش کرد:

▪ هنگامی که می‌خواهیم محلی را برای مراسم‌مان در نظر بگیریم، آلودگی هوا، گازهای گلخانه‌ای و از بین رفتن لایه اوزون را در نظر داشته باشیم. می‌توان با کمی هماهنگی با اقوام و آشنایان، خانه و یا محلی را انتخاب کرد که دسترسی بقیه به آنجا با وسایل حمل و نقل عمومی آسان‌تر باشد. به این ترتیب می‌توان از بقیه خواست تا خودروهای شخصی را در خانه بگذارند و با وسایل عمومی به محل مراسم بیایند. به این ترتیب گازهای سمی و خطرناک کمتری وارد هوا می‌شود.

▪ خیلی وقت‌ها برای دعوت‌های رسمی از کارت استفاده می‌شود. قبل از خرید کارت‌ها، اهمیت درختان را برای حفظ سلامت هوا به یاد بیاوریم. می‌توان عده ای را از طریق ایمیل و برخی را با کارت‌های بازیافتی دعوت کرد.

▪ برای تزیین محل از اسپری‌ها و رنگ‌هایی که به لایه اوزون آسیب می زنند استفاده نکنید. با ترکیبی از گل‌ها و گیاهان می‌توانید رنگ‌های شاد و مفرح درست کنید که دیگر به مواد مصنوعی نیازی نباشد.

▪ استفاده از نور خورشید تا جای ممکن و استفاده از لامپ‌های کم مصرف در زمان تاریکی می‌تواند نور لازم برای مراسم ما را تامین کند بدون اینکه هزینه اضافی پرداخت کرده باشیم. در ضمن استفاده نکردن از لامپ‌های رشته‌ای (یا همان لامپ‌های معمولی)‌ باعث می‌شود انرژی کمتری مصرف شود. چون برای تولید انرژی از سوخت‌های فسیلی استفاده می‌شود که آنها هم باعث آلودگی هوا و گرم‌شدن دمای کره زمین می‌شوند، به این ترتیب با استفاده از نور طبیعی و لامپ کم‌مصرف یک قدم دیگر در جلوگیری از افزایش گازهای آلوده کننده هوا برداشته می‌شود.

▪ هنگام خرید تا جایی که ممکن است موادی را تهیه کنیم که مخرب لایه اوزون نباشند و روی آنها برچسب بازیافت و دوستدار محیط زیست نصب شده باشد.

به خاطر داشته باشیم که اگر لایه اوزون از بین برود، اشعه‌های زیا‌ن‌آور خورشید به زمین می‌رسد و انسان‌ها را به بیماری‌های کشنده مبتلا می‌کند و از طرف دیگر با از بین رفتن لایه محافظ زمین، دمای لازم برای ادامه زندگی نیز از بین می‌رود.

قرنهاست که طبیعت هنگام صاعقه و یا بوسیله پرتو فرا بنفش نور خورشید اوزون را بوجود می آورد و از خصوصیات ضد عفونی کننده آن برای پالایش آب و هوا و محیط زیست جانداران استفاده می نماید. اما گاز اوزون در سال 1840 میلادی کشف شد و در سال 1857 اولین دستگاه مولد اوزون ساخته شد. در سال 1893 در کشور هالند، در سال 1906 در کشور فرانسه، و در سال 1940 در کشور آمریکا، اوزون برای تصفیه آب مورد استفاده قرار گرفت. از آنجایی که اوزون یک ضدعفونی کنندۀ قوی و مطمئن است ،می تواند رشد بیولوژیکی ارگانیسم های نا خواسته در محصولات غذایی و دستگاه های تولید و نگهدارندۀ مواد غذایی را کنترل کند .مصرف اوزون در صنایع مواد غذایی بسیار مناسب است زیرا با وجود قدرت بسیار بالای آن برای ضدعفونی میکرو ارگانیسم ها (سالمونلا،ای کولی و...)قارچ‏ها، کپک‏ها، باسیل‏ها، پارازیت‏ها و دیگر عوامل بیماری زا به هیچ نوع مادۀ کیمیایی نیاز ندارد و خود به دلیل نا پایداری پس از ضدعفونی تبدیل به اکسیژن می گردد. اما افسوس که بر اثر تولید بیش از حد گازهای گلخانه‏ای توسط فعالیت‏های صنعتی بشر روند تخریب لایه و کاهش گاز اوزون رو به افزایش است و بروز خطرات ناشی از آن به شکل جدی حیات تمام موجودات کره زمین را تهدید می‏کند.