مسأله محیط زیست در افغانستان

محیط زیست یکی از بستر های داغ بحث  سیاست جهانیست . فقط ضرورت بقاست  که انسان را واداشته روی این واژه  تأکید کند و  آنرا  چون یک بحث سیاسی - اجتماعی جدی بگیرد، تا با جلوگیری از برهم خوردن هارمونی نظام  طبیعت حاکم بر زمین ، ناجی زمین و موجودات آن باشد. زمین وآب و انسان سه بازوی  بهم پیوسته حیات است ، که باید در تعادل و هارمونی نگهداشته شود. برهم خوردن یکی از این بازو ها همه چار چوب فلسفه زندگی روی زمین را  برهم میزند . یک لحظه تصور کنید ! انسان است زمین است آب به قدرنیاز نیست، زمین است آب است شمار انسان بیش از ظرفیت است یا انسان است آب است زمین به تناسب ضرورت ها نیست؛ از این جاست که تعریف زیست محیطی بر بنیاد ناهم آهنگی ها تعریف و لوکالیزه میشود بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم درنشر آن است. امام علی(ع

محیط زیست در افغانستان


توضیح کوتاه به  بحث بخش دری رادیو بی بی سی (مورخ 4.1.2006) در رابطه به مسألهء محیط زیست در افغانستان

 یوسف آرینتا

  محیط زیست یکی از بستر های داغ بحث  سیاست جهانیست . فقط ضرورت بقاست  که انسان را واداشته روی این واژه  تأکید کند و  آنرا  چون یک بحث سیاسی - اجتماعی جدی بگیرد، تا با جلوگیری از برهم خوردن هارمونی نظام  طبیعت حاکم بر زمین ، ناجی زمین و موجودات آن باشد. زمین وآب و انسان سه بازوی  بهم پیوسته حیات است ، که باید در تعادل و هارمونی نگهداشته شود. برهم خوردن یکی از این بازو ها همه چار چوب فلسفه زندگی روی زمین را  برهم میزند . یک لحظه تصور کنید ! انسان است زمین است آب به قدرنیاز نیست، زمین است آب است شمار انسان بیش از ظرفیت است یا انسان است آب است زمین به تناسب ضرورت ها نیست؛ از این جاست که تعریف زیست محیطی بر بنیاد ناهم آهنگی ها تعریف و لوکالیزه میشود. عوامل برهم خوردن هارمونی و تعادل طبیعت میتواند دراز مدت باشد و در طول چند دهه یا چند سده بوقوع بپیوندد و برای نسل ها درک آن کند باشد ، یا  پیش آمد پیش بینی نشده طبیعی و یا انفجار هسته ی که در چند دقیقه کار محیط زیست  یکسره شود . پدیده زیست محیطی با سه اصل با هم وابسته تعریف میشود. انسان متغیر ازجهات شمار و ذهنی ، زمان متغیر ولی مکان ثابت . شمار انسانها تغییر میکند؛ زمان بدون توقف در تغییر است ولی حدود جغرا فیائی کشور ها و کره زمین ثابت است. این چگونگی برخورد انسان است که عکس العمل و پس لگد  متقابل طبیعت را مواجه میشود. هزینه این پس لگد بسته به حجم و شکل صدمه ای وارده  به طبیعت است . محتاط وحسابگر بودن  انسان در عمل اش وپیش بین بودن از پس لگد طبیعت شاخص تعین کننده دغدغه، اندیشه  واستراتیژی حفظ محیط زیست است.

  متأسفانه  در گفت وشنود با آقایان، توضیح پایه های اندیشه یی و پالیسی حفظ محیط زیست گنگ ونامفهوم بود،  و از سازو کار ها و راه  برد  های دولت که مردم را از بن بست گیج کننده  زندگی انفعالی به جانب تفکر  مثبت و فعال بکشاند، گفتنی نداشتند. در افغانستان پس از چند دهه تخریبات پیش آمده ازجنگ و نابسامانی اقتصادی و نیز  بر بستر تغییرات در شمار وکثرت نفوس، نیازمندی وخواسته های زمان،  محیط زیست به تعریف نو نیاز دارد. سه عنصر آب زمین وانسان به حیث  هسته های تعادل وهارمونی برای انکشاف ذهنی جامعه از محیط زیست، دور اندیشانه، مورد پژوهش قرار بگیرد.  حوادث چند دهه گذشته جو زندگی و اعتماد بقا را درافغانستان و جهان تغییر داده است ، و امروز بحث های اقتصادی بازار آزاد و یا اقتصاد لیبرال افاده تازه ای است که در واژه نامه  اقتصادی مردم کشور راه میابد و تعبیر وتفسیر آن سود بردن وبهره کشیدن از آن  با  "هر شیوه  و امکانی " که باشد مطرح است. روند لجام گسیخته کشت خشخاش و تولید مواد مخدره نمادی از این تفکر است.

 محیط زیست در شرایط و حالات تولید صنعتی غیر متعادل و فرا علمی آسیب پذیر است . صنعتی شدن لجام گسیخته و نیز فقر مزمن و درازمدت جامعه انسانی، هر کدام به شکل جداگانه به محیط زیست آسیب میرساند. گرم شدن جو زمین مثال اول، تخریب  قشر خاکی زمین و برهم خوردن حیات وحوش در افریقا ، امریکای لاتین و جنوب شرق آسیا نمونه دوم از این آسیب رسانی هاست .

 در افغانستان موارد فقر مزمن، طولانی وهمگانی در تخریب یا آسیب رسانیدن ملموس ونا ملموس به محیط زیست اثر گذار بوده است و ادامه دارد. صدمه وارده و پیش آمده به محیط زیست در گذشته تابع دکترین های اقتصاد  پسیف وناشی از فقر فرهنگی، و سه دهه جنگ عامل مضاعف بوده است وآن پروسه هنوز ادامه دارد.

 در آن مصاحبه آقایان ، با دلخوشی از تدوین قانون، وجود بودجه مالی آغاز و دوام کار ها را بمقدرات الهی سپردند . برنامه و اهداف اداره تازه را در چارچوب برنامه های اقتصادی دولت توضیح نداشتند  و از اولویت ها در پروسه فعالیت نو آغاز شان تفسیری ارائه نکردند. گفته نشد در بر گردانیدن پوشش سبزعلفی زمی ، احیای جنگلات طبیعی، باغات و زمین های که دوباره احیا میشود چه تفکرتازه ،  اندیشه ای وعملی در چار چوب بهبود محیط زیست دارند . حفظ منابع آبی از آلودگی ، برگردانیدن حیات وحوش در خشکه و رود خانه ها ، وارد ساختن فکتورها  ونورم های زیست محیطی در انکشاف شهر ها واحد های بزرگ مدنی، صنعتی و تولیدی و زندگی روزمره مردم ، هم آهنگ سازی فعالیت های شان با وزارت خانه ها وادارات سکتوری که کارهایشان با هم بافت منطقی و تکنیکی دارد ، رابطه کاری و تبادل داده های احصایه ای را چگونه بر قرار میسازند .

 در مصاحبه  دو عنوان از یک بحث با هم تداخل کرد  و یا به اصطلاح قاطی شد . محیط زیست وحفظ الصحه محیطی ، هر کدام ترمنالوژی جدا گانه از یک بحث (*) است یا بگفته دیگر دو سر یک رشته است . بحث محیط زیست یا حفظ محیط زیست بحث کلی وجامع تیوریک است که بیشتر بر پایه پژوهش های درازمدت ودر نهاد ( انستیتوشن) های اکادمیک دور از تأثیر و دیکته های سیاسی دولت ها گنجانیده میشود تا در چارچوب یک آزادی علمی با دشواریها  برخورد کرده بتوانند ، رابطه شان با مردم و شهروندان یک رابطه اخلاقی و همکاریست تا سمت برنده حرف شان به جانب خطاهای دولت وصاحبان صنایع وتولید باشد.

 بحث حفظ الصحه محیطی یک پروسه عملی ا رائه خدمات انجنیری - بهداشتی ، که نتیجتا" در بهبود ارائه  خدمات ممد و مکمل بهداشت  وقایوی ، در زندگی روزمره کتله های انسانی یاری میرساند ، بر پایه برنامه های خدمات پیشگیرنده ، جلوگیری از پیش آمد های احتمالی امراض واگیر و شیوع اپیدیمی های غیر مترقبه توجیه میشود .

 آنچه که اسباب اندیشه است  توانائی اداره جدید در جمع وجور کردن و منجمنت این نو تولد است . نبود  تخصص (کارشناسی) وکادر متخصص(کار شناس) محیط زیست  درافغانستان است،  دانش محیط زیست منحیث یک دانش پژوهشی -  تحلیلی رشته های ارتباط اش را با تمام بخش ها دانش مدرن قایم کرده است ونمیشود بافت آنرا از ادبیات تا انجنیری هوا- فضا نادیده گرفت.

  در پایان یک نقل قول:

 داکتر فیچم در راپور جالب شان اظهار نظر کرده بودند : (مردم کابل مرهون آفتاب داغ و جذاب کابل باشند وگر نه با وجود این همه کثافات و آلودگی جهنم مرگ همینجاست.)

داکتر فیچم آنزمان استاد دانشگا و استاد مهمان در انستیتوت دلفت (هالند)، اکسپرت محیط زیست، در سال1974 تحت برنامه کمک های سازمان صحی جهان برای پژوهش، ارزیابی و بهبود حفظ الصحه محیطی ، جمع آوری و دفع   کثافات و آشغال شهری چند ماهی را در افغانستان گذراند . خوب میبود که ما در این زمان تحلیل تازه ای از افتضاح  جاری  کابل و دیگر شهر های  افغانستان میداشتیم .