امروز آلودگی صوتی نسبت به سایر آلودگی ها در اولویت پائین‌تری قرار گرفته است، چرا که خطرات بهداشتی ناشی از آن به سرعت قابل رؤیت نمی‌باشد؛ اما در عین حال نباید از این موضوع غافل شد که در قرن اخیر، بسیاری از شهرهای بزرگ با این مسأله و عوارض ناشی از آن به عنوان یکی از معضلات زیست محیطی مواجهند؛ و از این‌رو کنترل آن از امور مهمی است که اندیشه بسیاری از برنامه‌ریزان شهری را به خود معطوف ساخته است.

زکات علم در نشر ان است. امام علی.(ع)


آلودگی صوتی

 

گردآورنده: علیرضا توکلی- کارشناس ارشد جغرافیا

منبع: دبیرخانه راهبری جغرافیای کشوری

آلودگی صوتی Noise Pollution

 

مقدمه:

امروز آلودگی صوتی نسبت به سایر آلودگی ها در اولویت پائین‌تری قرار گرفته است، چرا که خطرات بهداشتی ناشی از آن به سرعت قابل رؤیت نمی‌باشد؛ اما در عین حال نباید از این موضوع غافل شد که در قرن اخیر، بسیاری از شهرهای بزرگ با این مسأله و عوارض ناشی از آن به عنوان یکی از معضلات زیست محیطی مواجهند؛ و از این‌رو کنترل آن از امور مهمی است که اندیشه بسیاری از برنامه‌ریزان شهری را به خود معطوف ساخته است.

 

مفهوم آلودگی صوتی و منابع مولد آن

در تعریف ساده، آلودگی صوتی یا سرو صدا، امواج ناخواسته‌ای است که تحت شرایط مکانی و زمانی خاص، بر فعالیتهای ارگانیسم‌های زنده به ویژه انسان تأثیر گذاشته و ممکن است با ایجاد عوارض متعدد جسمی و روحی، آرامش و راحتی او را سلب کند.

بطور کلی منابع مولد آلودگی صوتی، به دو دسته‌ی «ثابت» و «متحرک» تقسیم می‌شوند؛ از جمله منابع ثابت می‌توان به سیستم‌های خنک‌کننده، نیروگاههای حرارتی، صنایع گوناگون، ساختمان‌های در دست احداث، مراکز تجاری و عمومی و... اشاره کرد و از جمله منابع متحرک، می‌توان انواع وسایل حمل و نقل زمینی، هوایی و دریایی را نام برد.

 

آثار آلودگی صوتی بر انسان

مطالعات متعدد نشان داده است که روبرو شدن با صداهای ناهنجار، اثر زیان‌آور و مخاطره‌آمیزی بر سلامت انسان دارد. نوع و میزان واکنش انسانهایی که در محیطهای پر سر و صدا مشغول به کار بوده و یا در حال زندگی هستند، در طول شبانه‌روز و حتی از مکانی به مکان دیگر متغیر است.

به طور کلی اثرات ناهنجار آلودگی صوتی بر انسان را می‌توان به دو دسته اثرات مستقیم و اثرات غیر مستقیم تقسیم کرد، که به شرح ذیل است:

 

الف- اثرات مستقیم: که خصوصاً به آسیب‌های مربوط به حس شنوایی و مکانیسم ایجاد آنها مربوط می‌شود. از ساده‌ترین و محسوس‌ترین عوارضی که سر و صدا برای انسان به ارمغان می‌آورد، از دست دادن قدرت شنوایی است، حتی صدای مداوم و غیرآزاردهنده نیز برای انسان مضر بوده و حساسیت گوش را نسبت به انواع صداها تقلیل می‌دهد. شنیدن صدایی با شدت صوتی 100 دسی‌بل (واحد اندازه‌گیری شدت صوت) به مدت 10 دقیقه، نیاز به استراحتی به مدت 20 دقیقه در محیطی کاملاً آرام دارد تا اثر آن را جبران نماید. اثرات بلند مدت سر و صدا بر گوش انسان به صورت «کری ادراکی یا عصبی» ظاهر می‌گردد؛ همچنین در نتیجه کارکردن در محیطهای شلوغ و پر سر و صدا، سلولهای شنوایی از بین رفته و منجر به کری غیرقابل برگشت می‌گردد، که این نوع افت شنوایی را در اصطلاح «کری شغلی» می‌نامند. در ضمن، افزایش سن نیز بر کاهش شنوایی تأثیر زیادی دارد، بطوریکه ابتدا در فرکانس‌های بالاتر با شدت بیشتری اعمال می‌شود اما به تدریج به عنوان بخشی از روند فیزیولوژی، با افزایش سن این حساسیت کاهش می‌یابد. نباید فراموش کرد که میزان کاهش شنوایی در اثر افزایش سن، در افراد مختلف متفاوت است؛ حتی در مورد زنان، تأثیر سن در کاهش شنوایی در مقایسه با مردان کمتر است.

 

ب- اثرات غیرمستقیم: که عبارتند از:

حساسیت عصبی، تحریک‌پذیری شدید، گرفتگی عضلانی، شوک عصبی، خستگی جسمی و روحی، سرگیجه، ترس و اضطراب، آشفتگی خواب، آلرژی، افزایش ضربان قلب و فشارخون، اختلال در تعادل بدن، انقباض عروق خونی پوست، کاهش فعالیت سیستم گوارشی و سوء هاضمه، ضعف قوه بینایی و جنسی، تمای به قتل و خودکشی و غیره.

لازم به یادآوری است که از میان اثرات مذکور، اثرات ذهنی و روانی بر حسب حساسیت شخص، موقعیت، زمان و حالات روانی افراد متفاوت است؛ اما در مجموع، از قدرت فراگیری افراد کاسته، و بر تعداد اشتباهات در انجام کارهای فکری می‌افزاید.

 

روش‌های کنترل آلودگی صوتی:

با توجه به عوارض و پیامدهای نامطلوب آلودگی صوتی در محیطهای طبیعی، اجتماعی و بویژه انسانی، ضرورت کنترل آن بطور جدی مطرح می‌گردد؛ از این رو، به منظور مقابله با این مسأله، روش‌های مختلفی وجود دارد که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌شود.

 

کاهش یا حذف سر و صدا از منبع تولید، که به این منظور باید از تجهیزات و امکانات فنی و عملی بهره گرفت.

 

 

 1

جلوگیری از انتقال سر و صدا از منبع تولید، که به این منظور باید بین منبع مولد سر و صدا و گیرنده آن سری ایجاد کرد، و یا باید منبع مولد سر و صدا را به محلی مناسب انتقال داد  2

کنترل صدای ناشی از وسایل نقلیه‌ی موتوری، که به این منظور باید از توان دانش ترافیک و حمل و نقل شهری در مکان‌یابی تأسیسات و تجهیزات، هدایت سفرهای درون شهری، کنترل سرعت، کنترل فنی وسیله نقلیه و... بهره گرفت 3

ایجاد فضاهای سبز، از طریق کاشت درختان و درخچه‌ها 4

آموزش عمومی افراد جامعه، به منظور ارتقاء فرهنگ شهری و اجتماعی نظیر ملاحظه در استفاده از بوق اتومبیل، کنترل صدای رادیو و تلویزیون و غیره 5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نتیجه‌گیری:

آلودگی صوتی خطری است که آسایش جسم و روان انسان‌ها را در شهرهای بزرگ در معرض تهدید جدی قرار داده است. تنوع طلبی در زندگی نوین امروز، انسان را در محیط شهری خویش با انواع و اقسام وسایل آزاردهنده‌ی گوش روبرو کرده است؛ و به عبارتی بهتر، پیشرفت صاعقه آسای ماشینیسم، خوی انطباق‌پذیری با وضعیت نابسامان امروز را از مردم ما گرفته است. متأسفانه در جامعه‌ی ما تا مشکل و معضل، علنی و عمق نشده باشد، به فکر چاره‌اندیشی و چاره‌جویی نیستیم، لذا هر چند که در حال حاضر، سازمان محیط زیست میئولیت کنترل آلودگی صوتی را عهده‌دار بوده و شهرداری نیز در اجرای سیاست‌گذاری‌ها، می‌تواند به عنوان یک حامی ایفای نقش کند، باید بطور جدی در مورد آلودگی صوتی و عوارض زیانبار آن، حساسیت بیشتری اعمال نموده و در این ارتباط، آئین‌نامه‌ها و قوانین خاصی تدوین کرد.

 

 

 

 

 

محمدزاده، رحمت، (پاییز 1376)، روشهای کنترل آلودگی صوتی از طریق برنامه‌ریزی فیزیکی، مجله رشد آموزش جغرافیا، شماره مسلسل 44، صفحات 4 تا 11

 

 

 1

ملکوتیان، محمد، (1357)، آلودگی صوتی، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد ایران

 2

نصیری، پروین، (بهمن 1374)، آلودگی صدا یکی از مشکلات زیست محیطی امروز، مجله زن و روز، شماره مسلسل 1543، صفحات 8 تا 11 3