چراگاه‌، یا علفچر پهنه‌ای‌ از زمین‌ دارای‌ گونه‌های‌ گیاهان‌ قابل‌ چریدن‌ است که‌ حیوانات‌ گیاهخوار به ‌طور مستقیم‌ از آنها تغذیه‌ می‌کنند. در فارسی‌ امروزی‌ از واژه مرتع‌ نیز برای‌ چراگاه‌ استفاده‌ می‌شود و در تعریف‌ قانونی‌ آن‌ آمده‌ است‌ بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر آن است. امام علی(ع)

چراگاه


 

چراگاه‌ ، پهنه‌ای‌ از زمین‌ دارای‌ گونه‌های‌ گیاهان‌ قابل‌ چریدن‌ که‌ حیوانات‌ گیاهخوار به ‌طور مستقیم‌ از آنها تغذیه‌ می‌کنند.

در فارسی‌ امروزی‌ از واژه مرتع‌ نیز برای‌ چراگاه‌ استفاده‌ می‌شود و در تعریف‌ قانونی‌ آن‌ آمده‌ است‌: «مرتع‌ زمینی‌ است‌ اعم‌ از کوه‌، دامنه‌، یا زمین‌ مسطح‌، که‌ در فصل‌ چرا دارای‌ پوششی‌ از نباتات‌ علوفه‌ای‌ خودرو بوده‌ و باتوجه‌ به‌ سابقه چرا عرفاً مرتع‌ شناخته‌ می‌شود. زمینهای‌ آیش‌، ولو اینکه‌ دارای‌ پوشش‌ مرتعی‌ باشند، مشمول‌ این‌ تعریف‌ نیستند» (سازمان‌ جنگلها و مراتع‌ کشور، ص‌ 1).



برای‌ نامیدن‌ چنین‌ زمینی‌، در فارسی‌ واژه‌های‌ چَرام‌ (برهان‌، ذیل‌ «چرام‌»)، اُلَنگ‌ (مروی‌، ج‌ 2، ص‌ 776)، چراگاه‌، مرغزار، چراخور و مرتع‌ به‌کار می‌رود؛ در پهلوی‌، واسْتَر (رجوع کنید به اوستا، وندیداد، ج‌ 1، واژه‌نامه‌، ص‌ 368) و گایوت‌ (رجوع کنید به اوستا، یسنا، ج‌ 1، واژه‌نامه فرگرد 3، ص‌ 257)؛ در اردو، چَراگاه‌ (نقوی‌، ذیل‌ «مَرْتَع‌»)؛ در عربی‌، مرتع‌، مَرْع‌ و مَرْعَی‌ (قیم‌، ذیل‌ همین‌ واژه‌ها) و در ترکی‌، اوتلاق‌ (سامی‌، ذیل‌ «اوتلاق‌»).



در قرآن‌ کریم‌ (اعلی‌: 4؛ نازعات‌: 31) به‌ چراگاه‌ (مرعی‌) اشاره مستقیم‌ شده‌ است‌. بنا بر فقه‌، چراگاه‌ جزو زمینهای‌ موات‌ و به‌ تعبیری‌، از انفال‌ است‌ (رجوع کنید به ابن‌ادریس‌ حلّی‌، ج‌ 1، ص‌ 497). در اصطلاح‌ فقهی‌، چراگاهها جزو مشترکات‌ یا اموال‌ عمومی‌اند و مردم‌ فقط‌ حق‌ استفاده‌ از گیاهان‌ چراگاه‌ را دارند، کسی‌ مالک‌ چراگاه‌ و مجاز به‌ فروش‌ آن‌ نیست‌ (حسینی‌، ص‌ 184). بر اساس‌ روایتی‌ از رسول‌ اکرم‌ صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌و سلم‌، مسلمانان‌ در سه‌ چیز شریک‌اند: آب‌، چراگاه‌ و آتش‌ (رجوع کنید به ماوردی‌، ص‌320).



چمنزارهای‌ پرعلف‌ کنار رودخانه‌ها، بخشهای‌ سرسبز جلگه‌ها و دشتهای‌ هموار یا شیب‌دار، از انواع‌ چراگاه‌ به‌ شمار می‌آیند. بسیاری‌ از دشتهای‌ منطقه معتدل‌، به‌سبب‌ پوشش‌ زندگی‌ گیاهی‌ آنها، که‌ علف‌ است‌، به‌ علفزار معروف‌اند (فشارکی‌، ذیل‌ "Pampa or Pampas", "Prairie, Prairies" ). کوهستانها، تاغزارها، بوته‌زارهای‌ نواحی‌ بیابانی‌ (کردوانی‌، ص‌70)، نیزارها، مردابها و زمینهای‌ پست‌ و باتلاقی‌ نیز، که‌ بَطِیحه‌ (جمع‌: بطایح‌) نامیده‌ می‌شوند، چراگاههای‌ مناسبی‌ برای‌ گاومیشها هستند (لمتون‌، ص‌350؛ نیز رجوع کنید به بطیحه‌*). چراگاهها بر اساس‌ فصول‌ استفاده‌ از آنها، به‌ قشلاقی زمستانی‌ یا گرمسیری‌ (مخصوص‌ چرای‌ دام‌ در فصول‌ سرد)، ییلاقی تابستانی‌ یا سردسیری‌ (مخصوص‌ چرای‌ دام‌ در فصول‌ گرم‌) و ییلاقی بهاره‌ یا پاییزه‌ یا میان‌بند(مخصوص‌ چراندن‌ دام‌ در مسیر کوچ‌) تقسیم‌ می‌شوند(کردوانی‌، ص‌ 73ـ 78 ).