حفط الصحه مکاتب چیست؟

 بهداشت مدارس یا حفظ الصحه مکتب یکى از شاخه‌هاى مهم بهداشت جامعه است. بنابر نظریات جدید، خدمات بهداشت مدارس وسایل نیرومند و اقتصادى براى افزایش سلامت جامعه و از آن مهم‌تر، نسل‌هاى آینده است. خدمات بهداشت مدارس یک نوع خدمات بهداشت فردى است که در هفتاد سال گذشته از مفهوم معاینهٔ پزشکى کودکان به مفهوم گستردهٔ مراقبت‌هاى جامع بهداشت و رفاه که در سال‌هاى مدرسه پیشرفت کرده است. بقیه در ادامه مطلب...

زکات علم در نشر آن است.امام علی(ع)

مدارس 


تعریف بهداشت مدارس        

   کودکان و نوجوانان بخش بزرگی از جمعیت پویا و آینده ساز کشورها را تشکیل می دهند. دانش آموزان قشر عظیم آسیب پذیر جامعه هستند که مراقبت بهداشتی آنان اگـــر چه از نظر تعیین و درجه بندی این نیازها در جوامــع مختلف یکسان نیست . اما اساسا برای همه دانـــــش آموزان مدارس صرفنظر از اختلافات نژاد آب و هوا و منطقه جغرافیایی مسائل همسان و نقطه نظرهای مشترکی و جود دارد به طوری که در اکثر کشـــــورهای جهان مراقبت های بهداشتی دانش آموزان و آموزش آنها از اهم مسائل ویژه بهداشتی و مورد توجه اولیاء امور بوده است.

   ضرورت وجودی و فلسفه تشکیلات بهداشت مدارس ناشی از این واقعیت است که دانش آموزان که اکثریت عظیمی از جمعیت را تشکیل می دهنـد بـه دلیـل کامـل نشـدن مهارتهـا و شرایـط سنـی آسیـب پذیـر در معرض ابتلا به بیماریهای عفونی خطرناک حوادث سوانح و خشونت می باشند و بنابـراین نیاز به توجه و تامین بهداشت سلامت دارند که این امر در ارتقاء سطح بهداشت جامعه و مملکت عزیزمان نقش اساسی خواهد داشت.

   با توجه به اینکه قریب بر 51 % از جمعیت ایران زیر 19سال هستند تعداد زیادی از جمعیت در دوره های دبستان تا دبیرستان قرار می گیرند و ازآنجا که دوران تحصیل همزمان با دوران سریــع و حساس رشد و تکامل جسمی و روانی می باشد . لذا هر نوع انحراف از حالت طبیعی و سلامت در این دوران باید در اولین فرصت کشف و درمان گردد.

   در این میان نقش اصلی را والدین بر عهده دارند و همگام با آنان مسئولین خدمات بهداشتی و درمانی بخصوص متولیان بهداشت مدارس در این وظیفه مهم سهیم می باشند و به عهده ایشان است تا بتوانند با تشخیص سریع نقایص جسمی و روانی دانش آموزان را شناسائی و درمان نمایند و سعی نمایند تا آنچه که استعداد و قابلیت های دانش آموز رابه زحمت انداخته پیش بینی و بررسی شود و حالات مرضی که منجـر به ناتوانی یا بی استعدادی او شده شناسائی تا به هدفی که رسیدن به تامین بهترین فرم تطابق مدرسه با امکانات موجود وتوان هر دانش آموز است برسیم انشاءا

   پس سرمایه گذاری جوامع در امر سلامت و آموزش دانش آموزان امری زیر بنائی تلقی می گردد.


 

برنامه های بهداشت مدارس :   

   عبارتست از یک سلسله فعالیتها و اقداماتی که هدف آن تشخیص تامین و حفظ ارتقاء سطح سلامت دانش آموزان اولیاء آنان و کادر شاغل در مدرسه می باشد و شامل:

1- آموزش بهداشـت:  آمـوزش بهداشـت در کلیـه مقاطـع تحصیلـی جهـت دانش آمـوزان، والدین کادر آموزشی و خدمتگزاران مدارس انجام می گیرد که برای هر یک از گروهها موضوعات خاص در نظر گرفته می شود.

-     هدف از آموزش بهداشت بالا بردن سطح دانش بهداشتی و در نهایت ایجاد تغییر مطلوب در رفتاردانش آموزان و انتقال آن به خانواده ها می باشد. دانش آموزان با توجه به اینکه در سن فراگیری هستند و در مکان و زمان معینی تجمع دارند قادرند مطالب بهداشتی را به خوبی بیاموزند و به کار گیرند و به اجتماع و خانواده انتقال دهند.

   دانش آموزان قابل دسترسی ترین جمعیت بوده وا نجام کلیه برنامه های بهداشتی برای آنان آسان و با هزینه کمتر قابل اجرا است.

   این فرصت ویژه باعث می شود تا بتوانیم شیو ه های زندگی سالم را به نسلی که آینده را رقم می زند و نیز تاثیری شگرف در اجتماع کنونی خود دارد آموزش دهیم.

-     شرکت در جلسات انجمن اولیاء و مربیان و آموزش به والدین دانش آموزان براساس موضوعات مهم روز یا موضوع درخواستی مدرسه.

-         آموزش به کارکنان و معلمین مدرسه به منظور بالا بردن سطح آگاهی بهداشتی و موضوعات جدید روز.

-         آموزش به خدمتگزاران مدرسه به منظور بالا بردن سطح آگاهی بهداشتی آنان و کنترل کارت تندرستی.

 

 2- بررسی بهداشت محیط مدرسه شامل :

  • محل احداث مدرسه

  • وضعیت ساختمان مدرسه و ایمنی و حفاظت محیط مدرسه

  • تامین آب آشامیدنی سالم

  • بهبود سرویس های بهداشتی

  • نحوه صحیح دفع زباله و فاضلاب

  • بهداشت مواد غذائی و نظارت بر بوفه مدارس

  • مبارزه با حشرات و حیوانات موذی

 

3- ارائه خدمات بهداشتی به دانش آموزان شامل :

   کلیه دانش آموزان  باید درطول سال تحصیلی یکبار از نظر سلامتی سنجیده شوند این سنجش شامل :

 

الف- اندازه گیری قد و وزن:      

   بهترین روش برای پی بردن به وضعیت رشد دانش آموزان اندازه گیـری  قد و وزن آنهاست . قد و وزن دانش آموزان در طول سال تحصیلی یکبار انــدازه گیری می شود و روند رشد در نمودارهای مربوط برای دختران  و پسران جداگانه رسم  می گردد. دانش آموزانـــی که طبق این معیـار دچـار اختلال هستند شناسائی و باید مشکل آنان پی گیری شود.

ب- معاینه ستون فقرات:

    در این معاینه ستون فقرات از نظر اختلالاتی مانند قوز ، انحراف ستون  مهره ها و گود پشتی مورد بررسی قرار می گیرند.

ج- ارزیابی و سنجش بینائی:   

   اختلالات بینائی درسلامت دانش آموزان و پیشرفت تحصیلی آنها اثر منفی دارد. بنابراین د انش آموزان هر سال باید مورد معاینه بینائی قرار گیرند.

د- ارزیابی و سنجش شنوائی:

    تعدادی از کودکانی که در مدرسه به عنوان شاگـرد تنبـل وکم استعـــداد  معرفی می شوند ممکن است

کسانی باشند که  به علت کاهش شنــوائی  قـادر به استفاده از کلاس نیستند بنابراین معــاینه شنـوائی

 دانش آموزان  از اهمیت خاصی برخوردار می باشد.

 

ه- ارزیابی تغذیه و اختلالات تغذیه ای:   

   با توجه به نقش و اهمیت تغذیه در سلامت جسمی و فکری دانش آموزان لازم است وضعیت تغذیه آنان مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد . در همین راستا اقدامات ذیل انجام می گیرند:

  • آموزش مسائل تغذیه به دانش آموزان  والدیـن

 و کارکنان

  • نظارت بر وضعیت تغذیه دانش آموزان و بوفـه

مدارس و  بررسی ارزش غذائی مجـاز یا غیر مجــاز بودن و مسائل مربوط  به فساد مواد غذائی

  • بررسی مشکلات و اختلالات تغذیه ای شایــع در

 سنین مدرسه از قبیل کم خونی فقر آهن ، گواترو ...

 

 

و- معاینه دهان و دندان:   

    با توجه به اینکه درسنین 7 تا 12 سالگی دندانهـای شیری کودکان  به تدریــــج می افتند و جای آنـها

 دندانهای دائمی در می آیند و اگر  دندانهای دائمی صدمه ببینندو از بین بروند دیگر جایگزین نخواهند  

 شد. بنـابراین لازم است که هر دانش آموز حداقـل سالی یکبار از نظر سلامت دهان  و دندان معاینـــه

 شود.

 

ز-  معاینات پوست و مو و ناخن:   

   در این معاینات به وجود ضایعات پوستـی از قبیل  جوش کهیـر تــاول خشکی پوست 

 پوست ریزی و توجه می گردد و همچنیـن بیماریهایی از قبیل بیماریهای قارچی مو ناخن

 کچلی و شپش مورد توجه قرار می گیرند.

 

ح- ارزیابی اختلالات روانی و رفتاری:

   رفتـــارهایی مانند ناخـن جویدن لکنت زبــان بی اختیاری ادرار و گوشه گیـری و پرخاشگری نشانه هایی از وجود اختلالات مهم روانی ور فتاری در دانش آموزان می باشند که در معاینات مورد توجه قرار می گیرند .

 

ط- تشخیص و پیشگیری از بیماریهای واگیر:

   از بیماریهای مهم واگیــــر در سنین مدرسه می توان گلودرد چرکی  انگلــهای دستگاه گوارش بیماریهای اسهالی هپاتیت کچلی  سرماخوردگی آنفولانـــزا  

 ژیاردیا سرخجه گال شپش و آبله مرغان را نام برد.

   ازبیماریهای مهم غیر واگیـــر می توان به بیماریـهای قلبی دیابت - آسم صرع و اشاره کرد.

   درزمینه بیماریهای فوق اقداماتی از قبیل آموزش راههای پیشگیری شناسائی درمان و در موراد لزوم ارجاع به مراکز تخصصی انجام می گیرد.

 

4- سنجش کودکان بدو ورود به مدرسه:

   سنجش کودکان ورودی ابتدائی طبق شناسنامه سلامت در پایگاههای سنجش مستقر در شهر انجام می گیرد که این فعالیت در روستاها که امکان استقرار پایگاه سنجش سلامت کودکان نیست توسط خانه بهداشت و بهورز صورت می گیرد.            

   معاینات سایر پایه ها در مدارسی که دارای مربی بهداشت هستند توسط مربی بهداشت و در مدارس فاقد مربی بهداشت توسط پرسنل درمانگاهها و  بهورزان خانه بهداشت صورت می گیرد.

درصورت مشاهده اختلال باید توسط والدین پیگیری و در برطرف شدن اختلال اقدام نمایند.

 

5-تشکیل پرونده بهداشتی جهت مدارس

   تشکیل پرونده بهداشتی جهت کلیه مدارس و ثبت نتایج معاینات حاصل از سنجش دانش آموزان و

 کلیه گزارشها مربوط به بیمار یهای واگیر ،حوادث واکسیناسیون و نواقص بهداشت محیط و اقدامات

 انجام شده در تمام زمینه ها در فرم های مخصوص موجود در پرونده.

  6- واکسیناسیون:

   تـکـمـیـل واکـسـیـنـاسـیـون دانـش آمـوزان ورودی مــدرسه و هـمـچـنـیـن انجام واکسیناسیون توأم دانش آموزان 16- 14 ساله و پیگیری دانش آموزانی که نقص واکسیناسیون دارند طبق برنامه واکسیناسیون کشوری.

 

7- بازآموزی پرسنل:

   آموزش و بازآموزی بهورزان کاردانها کارشناسان و پزشکان مراکز شهری و روستائی در ارتباط با مسائل بهداشت مدارس .

 

8- نظارت:

9- برگزاری سمینار جهت کادر بهداشتی و مربیان بهداشت مدارس .

10- همکاری با واحد مبارزه با بیماریها در کنترل بیماریهای واگیر در مدارس.

   11-  شرکت در جلسه شورای بهداشتی:

     نواحی آموزش و پرورش و بررسی مشکلات بهداشت نواحی و مشارکت در رفع موانع موجود.

12- همکاری با مربیان بهداشت مدارس:

 در زمینه آموزش به دانش آموزان آزمایشات مربوطه و پیگیری مشکلات دانش آموزان .

13- شرکت در کارگاههای آموزشی:

   بهداشت مدارس، همکاری در برنامه ریزی و برگزاری کارگاه آموزشی مشابه برای رده های مختلف کارکنان بهداشتی.

14- برگزاری نمایشگاه:

   برگزاری نمایشگاه در سطح شهر تهیه و نصب پلاکارد تهیه و توزیع پوستر با همکاری آموزش بهداشت و توزیع به آموزش و پرورش و سایر ادارات در مناسبتهای مختلف بهداشتی جهت آموزش و معرفی اهداف بهداشت مدارس به بازدید کنندگان.

 15-توزیع فرم ویزیت رایگان در مدارس محروم به تعداد محدود.

16- توزیع فریم عینک رایگان به دانش آموزان بی بضاعت که ضعف بینائی دارند.

ضرورت ساماندهی سرویس های بهداشتی مدارس  
 
 
 
 
 
 
 
   
 
 
    سرویس های بهداشتی مدارس ارتباط نزدیکی با سلامت دانش آموزان دارد. این در شرایطی است که برخی مدارس در کشور فاقد سرویس بهداشتی اند، برخی سرویس مناسب ندارند، در برخی سرویس ها ناکافی است و در مدارسی هم امکانات بهداشتی از جمله صابون مایع ناچیز و ناقص است. با نزدیک شدن به فصل گرما وجود آبخوری در مدارس نیز اهمیت بیشتری پیدا می کند. همه این ها در حالی است که در دوسال گذشته هیچ اعتباری برای ساماندهی سرویس بهداشتی مدارس و همین طور نگهداری آن ها اختصاص پیدا نکرده است.
   
   
 
 
     

سرویس های بهداشتی مدارس ارتباط نزدیکی با سلامت دانش آموزان دارد. این در شرایطی است که برخی مدارس در کشور فاقد سرویس بهداشتی اند، برخی سرویس مناسب ندارند، در برخی سرویس ها ناکافی است و در مدارسی هم امکانات بهداشتی از جمله صابون مایع ناچیز و ناقص است. با نزدیک شدن به فصل گرما وجود آبخوری در مدارس نیز اهمیت بیشتری پیدا می کند. همه این ها در حالی است که در دوسال گذشته هیچ اعتباری برای ساماندهی سرویس بهداشتی مدارس و همین طور نگهداری آن ها اختصاص پیدا نکرده است.

● نگهداری مدارس متولی ندارد

«داود نعیمی» مدیر کل برنامه ریزی و تأمین منابع سازمان توسعه، تجهیز و نوسازی مدارس کشور با اشاره به تخصیص اعتبار ۲۵ میلیاردتومانی برای سرویس بهداشتی مدارس می گوید: «در سال،۸۴ مجلس شورای اسلامی اعتباری بالغ بر ۲۵ میلیارد تومان را برای ساماندهی سرویس بهداشتی مدارس (مدارس فاقد سرویس بهداشتی و مدارس دارای سرویس بهداشتی نامناسب) تصویب کرد، اما فقط ۸۰ درصد آن تخصیص پیدا کرد و بر همین اساس۲۰ میلیارد تومان در سال۸۴ بین استان ها توزیع شد . البته به خاطر این میزان اعتبار ناکافی مقرر شد تا استان ها با تصویب شورای برنامه ریزی وتوسعه استان ها اعتباری را به امر ساماندهی سرویس بهداشتی مدارس اختصاص دهند. همه این ها در حالی است که از سال۸۴ به بعد اعتباری به این مسئله اختصاص پیدا نکرده است.»

وی با تأکید بر این که نگهداری مدارس و از جمله آن ها سرویس بهداشتی مدارس باید مورد توجه جدی قرار گیرد، می افزاید: «در قانون تعریفی برای نگهداری مدارس و امکانات آن ارائه نشده است. سازمان توسعه، تجهیز و نوسازی مدارس هم مدارس را پس از ساخت تحویل می دهد و در شرح وظایف آن به چگونگی نگهداری مدارس اشاره ای نشده است. در حالی که باید با مطالعه و کار کارشناسی چگونگی نگهداری مدرسه و متولی آن بررسی و تبیین شود. بنابراین این امر مستلزم داشتن قانون و ضمانت اجرایی است. این در حالی است که برخی ارگان ها و دستگاه هایی که متولی برنامه ریزی برای اوقات فراغت جوانان و دانش آموزان هستند، خواهان استفاده از مدارس در فصل تابستان به این امر هستند، اما همواره در پایان تابستان شاهد بروز مشکلات بی شماری برای این مدارس هستیم. گرفتگی چاه سرویس های بهداشتی مدارس از جمله آن هاست و این مسئله ناشی از نبودن ضوابط مورد نیاز برای نگهداری مدارس است.»

نعیمی در پاسخ به این سؤال که برخی از مدارس فاقد لوله کشی صابون مایع و آبخوری هستند، در این باره چه اقدامی انجام گرفته است می گوید: «در تمامی مدارسی که از سال۸۲ ساخته شده اند براساس بخشنامه ابلاغ شده، ساخت آبخوری و صابون مایع الزامی شده است. برای خرید صابون مدارس نیز مدیران می توانند از سرانه دانش آموزی استفاده کنند.

● بازنگری در ساخت سرویس بهداشتی

مهندس «نسترن خسروی» رئیس گروه معماری سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور هم درباره سرانه سرویس بهداشتی برای دانش آموزان می گوید: «طبق ضوابط و مقررات به ازای هر کلاس حداقل باید یک سرویس بهداشتی ساخته شود. البته از گذشته ساخت سرویس بهداشتی در گوشه حیاط خانه ها و همین طور در گوشه حیاط مدارس مرسوم بوده است. در حالی که امروزه به خاطر کمبود زمین، ساخت سرویس بهداشتی در حیاط مدرسه که وسعت زیادی را می طلبد باید مورد بازنگری قرار گیرد.

با بالا رفتن تکنولوژی ساخت مدرسه، در بسیاری از کشورها در هر طبقه و همین طور گوشه حیاط مدرسه تعداد محدودی سرویس بهداشتی ساخته می شود.

این طراحی و ساخت دارای مزیت های مختلفی است. به این شکل که فضای سبز حیاط را می توان گسترش داد، دانش آموزان (بویژه دانش آ موزان ابتدایی) دیگر نیازی نیست در فصل سرما به حیاط بروند و همین طور دانش آموزانی که در حیاط ورزش می کنند، نیازی نیست که به داخل ساختمان بروند. ضمن آن که وجود سرویس بهداشتی در ساختمان موجب می شود برای جلوگیری از بوی نامطبوع آن، به طور مرتب از نظر بهداشتی، رسیدگی شود.» وی درباره شرایط و استانداردهای لازم در ساخت دستشویی مدارس هم می گوید: «ارتفاع دستشویی ها باید متناسب با سن دانش آموزان باشد اما این در شرایطی است که استفاده از مدرسه برای مقاطع مختلف در بسیاری از مواقع پس از اتمام ساخت آن مشخص می شود.» وی درباره آبخوری مدارس نیز معتقد است: «باید مکان یابی آبخوری در مدرسه صحیح باشد. به طوری که آبخوری با دستشویی یکسان نباشد (مدارسی که در گذشته ساخته شده اند به این شکل است) و در فواصل معینی از سرویس بهداشتی قرار بگیرد.»

خسروی با تأکید بر این که درباره نحوه استفاده و رعایت بهداشت سرویس بهداشتی مدارس از سوی دانش آ موزان باید فرهنگ سازی شود، می افزاید: «نقش خانواده ها در آگاه کردن بچه ها نسبت به استفاده از وسایل، فضاها و امکانات مدرسه بسیار اهمیت دارد و این نکته باید به شکل صحیح به آنها آموزش داده شود.

منبع: سایت بهداشت و درمان شیراز  و سایت آفتاب