کارشناسان محیط زیست در آسیای مرکزی و روسیه، نسبت به استفاده چین از آب های دو رودخانه "ایلی" و "ایرتوش" اظهار نگرانی می کنند.هر دو رودخانه فوق از خاک چین سرچشمه می گیرند و به خاک قزاقستان جریان می یابند، در حالیکه رودخانه ایرتوش مسیر خود را همچنان تا داخل خاک روسیه ادامه می دهد.

همچنانکه رشد جمعیت در استان های غربی چین رو به افزایش، این کشور آب بیشتری را از دو رودخانه برداشت می کند.مقامات رسمی چین در استان سین کیانگ می گویند، طرحی را در دست دارند تا باز هم آب بیشتری را از دو رودخانه منحرف نموده تا بتوانند صنعت نفت را در غرب چین توسعه دهند.به نظر می رسد که اجرای این طرح موجب بروز تنش بین دو کشور گردد.کارشناسان محیط زیست هشدار می دهند که ممکن است سوء استفاده چین از آب این رودخانه ها منجر به فاجعه بوم شناختی در قزاقستان گردد.کارشناسان محیط زیست قزاقستان می گویند سلامت محیط زیست و امنیت آب در قزاقستان در معرض خطر قرار گرفته است و این مشکل از برداشت آب از دو رودخانه توسط چین ناشی می شود.هر دو رودخانه های ایلی و ایرتوش از منطقه خود مختار اویغور سین کیانگ که با قزاقستان هم مرز است، سرچشمه می گیرند

زکات علم در نشر آن است. امام علی(ع)


کشمکش چین و قزاقستان بر سر مشکل آب 

 

کارشناسان محیط زیست در آسیای مرکزی و روسیه، نسبت به استفاده چین از آب های دو رودخانه "ایلی" و "ایرتوش" اظهار نگرانی می کنند.هر دو رودخانه فوق از خاک چین سرچشمه می گیرند و به خاک قزاقستان جریان می یابند، در حالیکه رودخانه ایرتوش مسیر خود را همچنان تا داخل خاک روسیه ادامه می دهد.

همچنانکه رشد جمعیت در استان های غربی چین رو به افزایش، این کشور آب بیشتری را از دو رودخانه برداشت می کند.مقامات رسمی چین در استان سین کیانگ می گویند، طرحی را در دست دارند تا باز هم آب بیشتری را از دو رودخانه منحرف نموده تا بتوانند صنعت نفت را در غرب چین توسعه دهند.به نظر می رسد که اجرای این طرح موجب بروز تنش بین دو کشور گردد.کارشناسان محیط زیست هشدار می دهند که ممکن است سوء استفاده چین از آب این رودخانه ها منجر به فاجعه بوم شناختی در قزاقستان گردد.کارشناسان محیط زیست قزاقستان می گویند سلامت محیط زیست و امنیت آب در قزاقستان در معرض خطر قرار گرفته است و این مشکل از برداشت آب از دو رودخانه توسط چین ناشی می شود.هر دو رودخانه های ایلی و ایرتوش از منطقه خود مختار اویغور سین کیانگ که با قزاقستان هم مرز است، سرچشمه می گیرند.

جمعیت بیشتر، مصرف آب بیشتر

در تلاش به منظور مقابله با جدایی طلبی مردمان ایغور که مسلمانان ترک زبان هستند، در سال 2000، پکن سیاست "ترویج غرب" را اعلان نمود.بر اساس این سیاست، صدها هزار چینی از نژاد "هان"، در مناطق ایغور نشین اسکان یافتند و به طور وسیعی موجب افزایش جمعیت در استان سینگ کیانگ شدند.در همین حال پکن سرگرم اکتشاف حوزه های نفتی بیشتری در غرب کشور است، چون در حوزه های نفتی شمال شرقی نفت کمی تولید می شود و لذا هزینه استخراج در آن مناطق بسیار بالا رفته است.در حالیکه وابستگی و نیاز چین به انرژی روز به فزونی است، حوزه های نفتی استان سینگ کیانگ کاملا دست نخورده باقی مانده اند.حوزه نفتی "تورپن" یکی از سه حوزه بزرگ در این منطقه است که تخمین زده می شود 10 میلیارد تن نفت را در خود ذخیره داشته باشد.اما این حوزه های نفتی که در عمق صحرا واقع شده اند، نیاز به نیروی متخصص و دستگاه ها و تجهیزات پیشرفت و مدرن دارند به عبارت دیگر استخراج این منابع، نیازمند فناوری های پیشرفتة خارجی و آب فراوان است.

آقای ملس ایلوسیزوف، رییس نهضت طبیعت و کاندیدای سابق ریاست جمهوری در قزاقستان، در باره استفاده چین از آب دو رودخانه می گوید که بهره برداری چین از رودخانه های ایلی و ایرتوش، سبب افزایش نگرانی هایی شده است. وی می گوید: آن سرزمین ها، شبه بیابانی هستند، مانند آنکه در قرقیزستان هم وجود دارد. چینی ها خواستار آب زیادی هستند. چین مشغول توسعه کشاورزی و صنعت در آن مناطق است. جمعیت در آن مناطق در حال افزایش است. به همین ترتیب آب بیشتری از دو رودخانه ایلی و ایرتوش در خاک چین برداشت می شود و کاهش آب مشکلات جدی را برای قزاقستان بوجود می آورد.

دریاچه بالخاش

رودخانه ایرتوش از کوهستان های آلتایی در چین سرچشمه می گیرد که در آن قسمت قبل از ورود به خاک قزاقستان، "ایرتوش سیاه" نامیده می شود. سپس به دریاچه زایسان (Zaisan) و شهر امسک(Omsk) در خاک روسیه می ریزد و سرانجام به رودخانه "اٌب"می پیوندد. رودخانه ایلی از استان سینگ کیانک چین سرچشمه می گیرد و پس از ورود به خاک قزاقستان، با وارد شدن به دریاچه بالخاش(Balkhash) ، از جریان باز می ایستد. این رودخانه یکی از سه منبع تامین آب دریاچه بالخاش است که 80% آب آن را تامین می کند. بالخاش از نظر وسعت، شانزدهمین دریاچه داخلی در جهان و دومین دریاچه بزرگ در آسیای مرکزی است. دریاچه بالخاش که یکی از منابع بزرگ صید ماهی به شمار می رود، در عین حال آب مورد نیاز برای مصارف کشاورزی و زیرساخت های دولتی قزاقستان، از جمله تولید برق آبی را که به مصرف شهرهای جنوبی می رسد، فراهم می سازد. سطح آب این دریاچه از دهه 1960 به علت افزایش بهره برداری کاهش یافته است.

آرالی دیگر

ایلوسیزوف می گوید، به علت سوء استفاده چین از آب دو رودخانه مذکور، ممکن است که دریاچه بالخاش به سرنوشت دریاچه آرال که به صحرای مرگ آور تبدیل شده و منجر به یک فاجعه بوم شناختی شده است، دچار گردد. با اینحال پکن هنوز تمایل دارد تا آب بیشتری را از رودخانه های ایلی و ایرتوش منحرف سازد. یکی از پروژه ها کانال ایرتوش سیاه،–کارامایی واقع در منطقه خود مختار ایغور نشین استان سین کیانگ است که دارای 22 متر پهنا و 300 کیلومتر طول است. این کانال به منظور انتقال آب از بخش بالایی رودخانه ایرتوش به یک منطقه نفت خیز در نزدیکی شهر اورومجی ایغور احداث می شود. ایلوسیزوف می گوید: "انحراف آب این رودخانه سرنوشت فاجعه باری را برای محیط زیست بوجود خواهد آورد. اگر چین حتی 15% از آب دو رودخانه را برداشت کند، آنگاه دریاچه بالخاش هم آرال دیگری در منطقه خواهد شد و آسیب فراوانی خواهیم دید. این وضعیت موجب مهاجرت مردمان بومی خواهد شد و ما (قزاقستان) یک صحرای مرده را در اینجا خواهیم داشت. یک فاجعه بزرگ برای ما در راه است و این مصیبت از دریاچه آرال بدتر خواهد بود".

روسیه هم مانند قزاقستان در مضیقه

کارشناسان محیط زیست روسیه در باره این وضعیت، با همتایان قزاق خود هم عقیده هستند. آلکسی یابلوکف که ریاست مرکز بوم شناختی روسیه را بر عهده دارد و همچنین عضو آکادمی علوم این کشور است، می گوید: "سوء برداشت چین از آب رودخانه ایرتوش، قبل از این بر برخی مناطق روسیه تاثیر گذاشته است". یابلوکوف می گوید "کارشناسان محیط زیست در روسیه و همچنین مقامات دولتی از مدت ها پیش وضعیت پیرامون رودخانه ایرتوش را با هشدارهای مکرر مورد نظارت قرار داده اند. چین به شدت بهره برداری از آب رودخانه ایرتوش سیاه را برای مصارف کشاورزی افـزایـش داده اسـت. اکـنـون به نظر می رسد مقدار آبی که از این رودخانه به روسیه وارد می شود، نصف آن مقداری است که باید باشد. این وضعیت نه تنها قزاقستان را تحت تاثیر قرار داده است، بلکه صدمه آن به روسیه هم نیز وارد شده است. در میان تاثیرات منفی ناشی از کاهش جریان آب ایرتوش به روسیه، یکی هم غیر قابل کشتیرانی شدن آن در بخش شهر امسک در منطقه سیبری روسیه است.

به هر حال مقامات چینی می گویند که آنها ملاحظات زیست محیطی ناشی از پروژه های آبی رودخانه های ایلی و ایرتوش را در نظر گرفته اند. در اوایل سال جاری، دولت چین اولین مهلت را برای ممنوعیت ماهیگیری در رودخانه ایلی اعلان نمود. خبرگزاری شین هوا در 18 ماه می 2006 گزارش داد که 20 تن ماهی در رودخانه ایلی رها شده است. این گزارش همچنین حاکیست که اداره منطقه خود مختار ایغور سینگ کیانک فعالیت های خود را در زمینه حفاظت از جنگل ها به منظور جلوگیری از فرسایش خاک در امتداد دو رودخانه ایلی و ایرتوش افزایش داده است.

ایلوسیزوف و یابلوکف می گویند" "صدای نگرانی های آنها به گوش های ناشنوا برخورد می کند، چون هیچکدام از مقامات چینی و همچنین قزاقی و روسی تمایلی به بحث و گفتگو در باره این مشکل از خود نشان نمی دهند".

مراد اعوذاف – یکی از سفیران سابق قزاقستان در چین – می گوید: "وی امید کمی دارد به اینکه مقامات پکن نسبت به سیاست هایشان در امور آب تغییری ایجاد کنند". وی افزاید: "پروژه های چینی ها در این امور بسیار جدی است و این اولین سالی نیست که ما در باره این موضوع بحث می کنیم. حل این مشکل به سادگی نخواهد بود، زیرا در این پدیده بزرگ چین درگیر است".

کارشناسان محیط زیست همچنین می گویند: جامعه بین المللی باید بر پکن فشار آورد. ایلوسیزوف و یابلوکف می افزایند: به هر حال حل مساله آسان نخواهد بود، چونکه کشور چین در پیمان سال 1992 سازمان ملل متحد، در مورد حفاظت و استفاده از منابع آبی عبور از مرز و دریاچه های بین المللی مشارکتی ندارد. در حالیکه قزاقستان و روسیه این پیمان بین المللی را به ترتیب در سال 2001 و 1993 پذیرفته اند.

مولف: گلنازه سعید عظیم آوا