نقش آب در توسعه پایدار

a

وجعلنا من الماء کل شیء حی ( سوره انبیا آیه 30)
بیشتر کاسته و به بخش صنعت و خانگی افزودند مانند( ژاپن-چین- کره -مالزی) و این نشان از افزایش مصرف آب در بخش صنعت و خانگی را دارد اما اگر آب بخش کشاورزی ساماندهی نشود بحران را به دنبال دارد( تحلیل جدول موسسه منابع جهانی2001 م) با افزایش نرخ‌های مصرف آب بین سال‌های 1995 تا 2025 م پیش بینی می‌شود که به یکی از راه‌های توسعه کشورها و حرکت آنها به سوی تمدن و رفاه عمومی، استفاده بهینه و کارا از منابع طبیعی و خدادادی است.
اگر کشوری بخواهد با کاروان تمدن و توسعه حرکت کند ناچار است از منابع طبیعی خود استفاده لازم و مطلوب را بنماید. آب یکی از این منابع طبیعی است که در زندگی روزمره انسان‌ها و کشورها و تداوم تولیدات نقش فوق العاده دارد. تا جایی که خداوند سبحان در اهمیت و نقش آب در زندگی موجودات می فرماید: ما حیات و زنده بودن موجودات را به واسطه آب قرار دادیم. بقیه رادرادامه مطلب بخوانید....

زکات علم درنشرآن است.امام علی(ع)


وجعلنا من الماء کل شیء حی ( سوره انبیا آیه 30)
بیشتر کاسته و به بخش صنعت و خانگی افزودند مانند( ژاپن-چین- کره -مالزی) و این نشان از افزایش مصرف آب در بخش صنعت و خانگی را دارد اما اگر آب بخش کشاورزی ساماندهی نشود بحران را به دنبال دارد( تحلیل جدول موسسه منابع جهانی2001 م) با افزایش نرخ‌های مصرف آب بین سال‌های 1995 تا 2025 م پیش بینی می‌شود که به یکی از راه‌های توسعه کشورها و حرکت آنها به سوی تمدن و رفاه عمومی، استفاده بهینه و کارا از منابع طبیعی و خدادادی است.
اگر کشوری بخواهد با کاروان تمدن و توسعه حرکت کند ناچار است از منابع طبیعی خود استفاده لازم و مطلوب را بنماید. آب یکی از این منابع طبیعی است که در زندگی روزمره انسان‌ها و کشورها و تداوم تولیدات نقش فوق العاده دارد. تا جایی که خداوند سبحان در اهمیت و نقش آب در زندگی موجودات می فرماید: ما حیات و زنده بودن موجودات را به واسطه آب قرار دادیم.
پس آب یک عنصراصلی توسعه پایدار است و در سلامتی و تندرستی و زندگی انسان‌ها و افزایش و کاهش جمعیت به انحای مختلف نقش داشته و کمک می‌کند تا انسان‌ها و کشورها از توسعه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی برخوردار گردند.
همچنین اکوسیستم‌ها، پیوندی ناگسسته با آب دارند. آب یکی از چالش‌های قرن حاضر است که می تواند سر منشا بسیاری از تحولات مثبت و منفی جهان قرار گیرد. در حدود 71 درصد از سطح کل زمین را آب پوشانده که از این مقدار حدود 5/97 درصد آب کره زمین را دریاها و دریاچه ها که آب شورند تشکیل می دهد و حدود 5/2 درصد باقی مانده آب شیرین است که در زمین وجود داشته و از این مقدار 3/0 درصد آب رودخانه ها 8/30 درصد آب‌های زیر زمینی و 9/68 درصد یخچال‌ها و پوشش دائمی برف کوةهاست. ( احمد زاده-نشریه سبا- 83)
حال با توجه به آمار ارایه شده، رشد جمعیت و توسعه شتابان اقتصاد و گرم شدن زمین در اثر گازهای گلخانه ای، تشدید مصرف و استفاده نامطلوب از منابع آب در دهه‌های گذشته و حال، منجر به عدم تعادل بین آب موجود و آب مورد نیاز گردیده است و این عدم تعادل، بحران واقعی را در بسیاری از مناطق جهان به علت کم آبی، آلودگی کیفی آب و تخریب منابع آب شیرین گسترش داده است تا جایی که پیش بینی شده است که تا سال 2025 م تقریبا 5/3 میلیارد نفر در کشورهای دچار بحران آب زندگی کرده و کمتر از 2/1 میلیارد نفر به آب سالم دسترسی داشته و تا سال 2050 م بیش از 5/4 میلیارد نفر از مردم جهان در معرض صدمات و زیان‌های ناشی از کمبود و آلودگی آب قرار خواهند گرفت.( غرجستانی- اهمیت آب در روند توسعه کشورها - 85)
کمبود آب تاثیر شدیدی در دسترسی به غذا، سلامتی انسان، معیشت و توسعه اقتصادی دارد. میانگین سرانه آب مصرفی در پایتخت کشورهای آسیایی کمی بیشتر از نصف میانگین جهانی است و از آنجایی که آسیا و اقیانوسیه تقریبا 60 درصد مردم جهان و حدود 70 درصد مردم فقیر دنیا رادر خود جای داده ( یاتسوکا کاتااوکا-ترجمه مددی-85 ) ارزش این مایه حیات و کمبود ان را بیشتر نمایان کرده و صرفه جویی و آموزش استفاده صحیح و اصولی از آب شیرین برای جلوگیری از فقر و توسعه اقتصادی و اجتماعی می طلبد.
ایران به عنوان کشوری واقع در منطقه خشک و نیمه خشک جهان در قاره آسیا با روند رو به تزاید جمعیت، عدم تناسب زمانی و مکانی بارش‌ها، رشد روزافزون مصارف آب، عدم صرفه جویی و استفاده‌های ناصحیح از آب شرب با چالش‌ها و معضلات جدی در زمینه تامین آب روبرو خواهد شد.
لذا توجه مسوولان و همه مردم ما در توجه به اهمیت و نقش آب که هر ساله اجلاس‌ها و کنفرانس‌های منطقه ای و بین المللی در جهان( اجلاس ژوهانسبورگ، ریو، پنم پن panom pen و...) برگزار گردیده و 22 مارس را روز جهانی آب معرفی کرده اند ( شیخی- 75- 169)،خالی از فایده نیست. تصفیه آب و بهداشتی بودن آن در جهان بسیار اهمیت دارد تا جایی که سالانه مرگ و میر تقریبا 3 میلیون انسان را به بیماری‌های مرتبط با آب (ونت‌های مرتبط با آب، غیر مطمئن و غیر بهداشتی بودن آب و بهداشت فردی ضعیف) مرتبط دانسته و نمونه آن را مرگ و میر 4/3 میلیون انسان در سال 1998 م مثال می‌زنند. آب کالای اقتصادی است و فقرا نسبت به مسایل آب آسیب پذیرترند و دسترسی کمتر به آب سالم و امکانات بهداشتی دارند.
در ادامه بحث نقش آب را در کشاورزی، صنعت و مصارف خانگی مورد بررسی قرار می دهیم که باید گفت: با وجود کاهش آب قابل مصرف، تقاضای آب برای کشاورزی، صنعت و خانگی در حال افزایش است و این تقاضا نتیجه رشد جمعیت و توسعه شتابان اقتصاد است. ( موسسه منابع جهانی2001 م)
در کل سطح جهان حدود 40 درصد محصولات زمین نیازمند آب است و این محصولات منبع تولید 70 درصد مواد غذایی جهان است ( بانک توسعه آسیا 2001 م) قاره آسیا حدود 70-65 درصد از نواحی آبیاری شده جهان را به خود اختصاص داده که کشورهای چین و هند و اندونزی دارای بیشترین زمین‌های آبی در منطقه بوده که از سال 1950 م همزمان با انقلاب سبز بیشتر آب‌های استحصالی به بخش کشاورزی اختصاص می یافت (کشور ایران که 93 درصد آب استحصالیش به بخش کشاورزی اختصاص می یافت) زیرا شیوه های رایج کشاورزی به آب فراوان نیازمند بود و تامین غذا به مقدار زیاد به آبی بستگی دارد که به بخش کشاورزی اختصاص داده می شد.
با افزایش جمعیت تقاضا برای مواد غذایی افزایش یافت و این عمل باعث افزایش بهره برداری از آب‌های زیر زمینی شده و این چرخه سیکل هیدرولوژیکی را ضایع کرده و به اکوسیستم‌های آب شیرین صدمه زده و سبب فرسایش و شوری خاک می گردد. پس از شروع انقلاب صنعتی در غرب و ادامه آن و سکونت بیشتر مردم در شهرها، سیاست گزاران را متوجه بخش صنعت و خانگی کرد. تا جایی که در سال 2001-2000 میلادی اکثر کشورهای آسیا از سهم آب بخش کشاورزی حدود 70 تا 345 درصد برسد ( ADB 2001 م) و رشد صنعت نیز مصرف مفرط آب را به دنبال خواهد داشت تا جایی که تقاضا برای آب با سرعتی به میزان 3 برابر رشد جمعیت دنیا پیش می رود و بحران طاقت فرسای را به دنبال دارد. چرا که آب سر منشا شادابی، خرمی، سرسبزی، آبادانی، توسعه اقتصادی و اجتماعی و رشد و افزایش جمعیت است.
آب نقش کلیدی در تولید محصولات غذایی و به تبع آن چرخه اقتصادی شدن داشته و از بسیاری از منابع طبیعی مانند نفت و گاز و زغال و... با اهمیت تر است.
در ادامه بحث و در این چکیده تحقیق هدف ما صرفا آشنایی مردم با روند مصرف آب در جهان و بهینه مصرف کردن آن و اینکه آب چه نقشی می‌تواند در توسعه و پیشرفت داشته باشد. بحمداله در کشور ما برنامه های مدون در این زمینه طراحی و در حال اجراست. در پایان جهت آشنایی و استفاده مطلوب از بحث چند پیشنهاد ارایه می‌گردد:
1- آب ارزش اقتصادی دارد و در تمام مصارف رقابتیش بایستی به عنوان یک کالای اقتصادی شناخته شود .
2- آب شیرین یک منبع محدود و آسیب پذیر است که برای حفظ زندگی و توسعه آموزش‌های لازم را می طلبد.
3- احداث تصفیه خانه جهت رفاه و سلامتی شهروندان لازم و ضروری است.
4- رسیدگی به بهداشت آب بخش روستایی مانع از مهاجرت آنها، آبادانی روستاها و سلامتی جامعه را در پی دارد.
5- در بخش خانگی زنان بایستی آموزش دیده و در تهیه و حفظ و مدیریت آب نقش اساسی را داشته باشند .
6- مدیریت و توسعه آب بایستی بر پایه یک نظریه مشترک در بر گیرنده بهره برداران، برنامه ریزان و سیاست گزاران باشد .
7- بخش کشاورزی بایستی ساماندهی شده و از تکنولوژی روز استفاده کند ( جهت هدر رفت آب).
8- در بخش صنعت لزوم تصفیه خانه های صنعتی جهت حفظ محیط زیست و جلو گیری از آلودگی آب‌های سطحی ضروری است.
9- آموزش کشاورزان در آلوده نکردن رودخانه های سطحی توسط سموم دفع آفات و کودهای کشاورزی.
10- احداث بندها و کانال‌ها و شبکه های آبیاری تحت فشار برای بخش کشاورزی و فضاهای سبز شهری الزامیست.
11- احداث سد و سیل بند در مسیر رود خانه های فصلی و دائمی جهت مصارف بخش کشاورزی، صنعت، خانگی و جلو گیری از تخریب محیط زیست لازم و ضروری است.
12- در بخش خانگی با ساخت شیر آلات و وسایل دیگر با یارانه دولتی جهت هدر رفت آب شرب لازم است.
نویسنده : اسلام احمدیان دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهشگری، شرکت آب منطقه ای ایلام